ශ්‍රී දළදා මාලිගාවේ කතාව: ශ්‍රී ලංකාවේ පූජනීය උරුමයේ අසමසම සංකේතය

හැඳින්වීම මහනුවර නගරයේ පිහිටි ශ්‍රී දළදා මාලිගාව (Temple of the Tooth Relic) ශ්‍රී ලංකාවේ පමණක් නොව ලෝකයේම බෞද්ධ ජනතාවගේ ඉතාමත් පූජනීය ස්ථානයකි. ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රී දන්ත ධාතූන් වහන්සේ ආරක්ෂා කර තැන්පත් කර ඇති මෙම පූජනීය ස්ථානය, ශ්‍රී ලංකාවේ ආගමික, සංස්කෘතික සහ ඓතිහාසික උරුමයේ සුවිශේෂී සංකේතයක් ලෙස සැලකේ. යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ස්ථානයක් ලෙස නම් කර ඇති ශ්‍රී දළදා මාලිගාව, සෑම වසරකම දේශීය හා විදේශීය සංචාරකයන් දහස් ගණනක් ආකර්ෂණය කර ගන්නා ස්ථානයකි. එහි ඇති පුරාණ ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය, ආගමික චාරිත්‍ර සහ ඉතිහාසය ශ්‍රී ලංකාවේ අභිමානය පිළිබිඹු කරයි. ශ්‍රී දන්ත ධාතූන් වහන්සේගේ ආරම්භය බෞද්ධ ඉතිහාසයට අනුව, ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ පසු (ක්‍රි.පූ. 543 පමණ), උන්වහන්සේගේ ශාරීරික ධාතූන් විවිධ ප්‍රදේශවලට බෙදා හරින ලදී. එම ධාතූන් අතරින් බුදුරජාණන් වහන්සේගේ එක් දන්ත ධාතුවක් ලෝකයේ ඉතාමත් ගෞරවයට පාත්‍ර වූ පූජනීය වස්තුවක් බවට පත්විය. ඉතිහාස වාර්තාවලට අනුව, මෙම ශ්‍රී දන්ත ධාතූන් වහන්සේ ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණියේ ක්‍රි.ව. 4 වන සියවසේදී රජ කළ ශ්‍රී මේඝවර්ණ රජුගේ සමයේදීය. පුරාවෘත්තයට අනුව, ඉන්දියාවේ කාලිංග රාජධානියේ සිට මෙම ධාතූන් වහන්සේ ශ්‍රී ලංකාවට රැගෙන ආවේ හේමමාලා කුමරිය සහ ඇයගේ සැමියා වූ දන්ත කුමරු විසිනි. සතුරන්ගෙන් ආරක්ෂා කර ගැනීම සඳහා හේමමාලා කුමරිය විසින් දළදා වහන්සේ තම කෙස් අතර සඟවාගෙන පැමිණි බව සඳහන් වේ. ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණි පසු දළදා වහන්සේ රජු විසින් මහත් ගෞරවයෙන් පිළිගෙන විශේෂ මාලිගාවක තැන්පත් කරන ලදී. දළදා වහන්සේගේ ගමන් මඟ ශ්‍රී ලංකාවේ රාජධානි වෙනස් වන විට දළදා වහන්සේද විවිධ ස්ථාන වෙත රැගෙන යන ලදී. පුරාණ අනුරාධපුර රාජධානියේදී දළදා වහන්සේ රජ මාලිගාව ආසන්නයේ විශේෂ ස්ථානයක ආරක්ෂා කරන ලදී. පසුව රාජධානිය පොළොන්නරුවට මාරු වූ විට දළදා වහන්සේද එහි ගෙන යන ලදී. විදේශ ආක්‍රමණ සහ දේශපාලන වෙනස්කම් හේතුවෙන් දළදා වහන්සේ ආරක්ෂා කිරීම රජවරුන්ගේ ප්‍රධාන වගකීමක් විය. ඒ අනුව දළදා වහන්සේ දඹදෙණිය, යාපහුව, කුරුණෑගල සහ ගම්පොළ වැනි රාජධානීන් හරහා ගමන් කර අවසානයේ මහනුවර රාජධානිය වෙත පැමිණියේය. ශ්‍රී දළදා මාලිගාව ඉදිකිරීම මහනුවර රාජධානියේදී දළදා වහන්සේ සඳහා වර්තමාන ශ්‍රී දළදා මාලිගාවේ ආරම්භක ගොඩනැගිල්ල ඉදිකරන ලද්දේ පළමු විමලධර්මසූරිය රජු (1592–1604) විසිනි. පසුව කන්ද උඩරට රජවරුන් විසින් මෙම මාලිගාව තවදුරටත් සංවර්ධනය කරන ලදී. නරේන්ද්‍රසිංහ රජු ඇතුළු රජවරුන් විසින් එහි අලංකාරය වැඩි කිරීමට විවිධ ඉදිකිරීම් සිදු කරන ලදී. ශ්‍රී දළදා මාලිගාවේ ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය සාම්ප්‍රදායික උඩරට කලා ශිල්පයේ විශිෂ්ට නිර්මාණයකි. දැව කැටයම්, ගල් නිර්මාණ, සිතුවම් සහ රන් ආභරණවලින් අලංකාර කර ඇති මෙය ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාණ කලා හැකියාවන් පෙන්වන ස්ථානයකි. දළදා වහන්සේ විශේෂ ආරක්ෂිත කුටියක තැන්පත් කර ඇති අතර, එය වටිනා මැණික්වලින් අලංකාර කළ රන් කරඬුවක තබා ඇත. ආගමික හා සංස්කෘතික වැදගත්කම ශ්‍රී දළදා මාලිගාව බෞද්ධ ජනතාවගේ ප්‍රධාන ආගමික මධ්‍යස්ථානයකි. දිනපතා තුන්වරක් තේවාව නමින් හැඳින්වෙන ආගමික චාරිත්‍ර සිදු කරමින් දළදා වහන්සේට පුද පූජා පවත්වනු ලැබේ. දහස් ගණනක් බැතිමතුන් දිනපතා මාලිගාවට පැමිණ මල් පූජා කිරීම, පහන් දැල්වීම සහ ආගමික වතාවත්වල නිරත වීම සිදු කරති. එමෙන්ම ශ්‍රී දළදා මාලිගාව තුළ පුරාණ ලියවිලි, කලා නිර්මාණ, රාජකීය භාණ්ඩ සහ ඓතිහාසික වටිනාකමක් ඇති වස්තු රැසක් සංරක්ෂණය කර ඇත. මහනුවර ඇසළ පෙරහැර ශ්‍රී දළදා මාලිගාව සමඟ සම්බන්ධ ලෝක ප්‍රසිද්ධ සංස්කෘතික උත්සවය වන්නේ මහනුවර ඇසළ පෙරහැරයි. සෑම වසරකම ඇසළ මාසයේදී පැවැත්වෙන මෙම පෙරහැර ආසියාවේ පැරණිතම හා විශාලතම සංස්කෘතික පෙරහැරවලින් එකකි. අලංකාරයෙන් සැරසූ අලි ඇතුන්, උඩරට නර්තන ශිල්පීන්, බෙර වාදකයන්, ගිනි සංදර්ශනකරුවන් සහ විවිධ සංස්කෘතික කණ්ඩායම් මෙම පෙරහැරට එක් වේ. මෙහි ප්‍රධාන අංගය වන්නේ දළදා වහන්සේගේ අනුරුවක් රැගත් පෙරහැරයි. මෙම උත්සවය ශ්‍රී ලංකාවේ ආගමික හා සංස්කෘතික අනන්‍යතාව ලෝකයට පෙන්වන විශේෂ අවස්ථාවකි. ඉතිහාසයේ අභියෝග වසර සිය ගණනක් පුරා ශ්‍රී දළදා මාලිගාව විවිධ අභියෝගවලට මුහුණ දී ඇත. විදේශ ආක්‍රමණ, දේශපාලන ගැටුම් සහ විනාශකාරී සිදුවීම් හමුවේද මෙම පූජනීය ස්ථානය ආරක්ෂා කර ගැනීමට හැකි විය. 1998 වසරේදී එල්.ටී.ටී.ඊ සංවිධානය විසින් සිදු කළ ප්‍රහාරයකින් මාලිගාවේ කොටස්වලට හානි සිදු වූ නමුත් පසුව එය ඉතිහාසික ස්වරූපය ආරක්ෂා කරමින් ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී. ශ්‍රී ලංකාවේ අනන්‍යතාවයේ සංකේතයක් ශ්‍රී දළදා මාලිගාව ශතවර්ෂ ගණනාවක් පුරා ශ්‍රී ලංකාවේ ආගමික සහ ජාතික අනන්‍යතාවයේ මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස පැවතුණි. එය බුද්ධ ශාසනයේ වැදගත් ස්ථානයක් පමණක් නොව, ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය, කලා ශිල්පය සහ සංස්කෘතික වටිනාකම් නියෝජනය කරන ජාතික උරුමයකි. අද වන විටද මෙම මාලිගාව අතීතය හා වර්තමානය සම්බන්ධ කරන පාලමක් ලෙස ක්‍රියා කරමින් ලෝකයේ ජනතාවගේ ගෞරවයට පාත්‍ර වී ඇත. නිගමනය ශ්‍රී දළදා මාලිගාවේ කතාව යනු විශ්වාසය, ඉතිහාසය සහ සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ කතාවකි. වසර 1700කට අධික කාලයක් පුරා ආරක්ෂා කරගෙන පැමිණි ශ්‍රී දන්ත ධාතූන් වහන්සේ ශ්‍රී ලංකාවේ අභිමානයේ සහ ආගමික භක්තියේ සංකේතයක් බවට පත්ව ඇත. අද ශ්‍රී දළදා මාලිගාව ශ්‍රී ලංකාවේ පමණක් නොව ලෝකයේම වටිනාම සංස්කෘතික ස්ථාන අතරින් එකකි. එය නැරඹීමෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාණ ඉතිහාසය, ආගමික සම්ප්‍රදායන් සහ අද්විතීය සංස්කෘතිය පිළිබඳ ගැඹුරු අවබෝධයක් ලබා ගත හැකිය.