ශ්‍රී ලංකා නිදහස් ඉතිහාසය: යටත් විජිත පාලනයේ සිට නිදහස දක්වා ගමන

හැඳින්වීම ශ්‍රී ලංකාව, පැරණි කාලයේ සිලෝනය (Ceylon) ලෙස හැඳින්වූ රටක් වන අතර, එය පුරාණ ශිෂ්ටාචාර, විදේශ බලපෑම් සහ ජාතික අනන්‍යතාවය ගොඩනැගීමේ දිගු ඉතිහාසයකට හිමිකම් කියයි. නවීන ශ්‍රී ලංකා ඉතිහාසයේ වැදගත්ම සිදුවීම් අතරින් එකක් වන්නේ 1948 පෙබරවාරි 4 වන දින බ්‍රිතාන්‍ය යටත් විජිත පාලනයෙන් නිදහස ලබා ගැනීමයි. ශ්‍රී ලංකාවේ නිදහස එක් සිදුවීමක ප්‍රතිඵලයක් නොව, දශක ගණනාවක් පුරා පැවති දේශපාලන ව්‍යාපාර, සමාජ වෙනස්කම් සහ තම රට ස්වයං පාලනයක් යටතේ පවත්වා ගැනීමට කැප වූ ජාතික නායකයන්ගේ උත්සාහයේ ප්‍රතිඵලයකි. යටත් විජිත පාලනයෙන් නිදහස ලබා ගැනීමේ මෙම ගමන ශ්‍රී ලාංකික ජනතාවගේ සංස්කෘතිය, සම්ප්‍රදායන් සහ ස්වාධීනත්වය ආරක්ෂා කර ගැනීමේ අධිෂ්ඨානය පෙන්වන වැදගත් ඉතිහාසයකි. අද වන විට සෑම වසරකම පෙබරවාරි 4 වන දින ශ්‍රී ලංකා නිදහස් දිනය ලෙස සමරනු ලබන්නේ නිදහස, ජාතික අභිමානය සහ නිදහස වෙනුවෙන් කැප වූ පරම්පරාවන් සිහිපත් කිරීම සඳහාය. ශ්‍රී ලංකාවේ යටත් විජිත ඉතිහාසය නිදහස ලැබීමට පෙර ශ්‍රී ලංකාව විවිධ විදේශ පාලන සමයන්ට මුහුණ දුන්නේය. ඉන්දියානු සාගරයේ වැදගත් භූගෝලීය ස්ථානයක පිහිටීම නිසා ශ්‍රී ලංකාව යුරෝපීය බලවතුන්ගේ වෙළඳ හා දේශපාලන අවධානයට ලක් විය. ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රධාන වශයෙන් පාලනය කළ යුරෝපීය බලවතුන් වූයේ: පෘතුගීසි පාලනය (1505–1658) ලන්දේසි පාලනය (1658–1796) බ්‍රිතාන්‍ය පාලනය (1796–1948) මෙම එක් එක් යටත් විජිත යුගයන් ශ්‍රී ලංකාවේ පාලන ක්‍රමය, ආර්ථිකය, සංස්කෘතිය සහ සමාජ ව්‍යුහය කෙරෙහි විශාල බලපෑමක් ඇති කළේය. පෘතුගීසි සහ ලන්දේසි පාලන සමය 1505 වසරේදී පෘතුගීසීන් ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණි අතර, ඔවුන් දිවයිනේ වෙරළබඩ ප්‍රදේශවල තම බලය ස්ථාපිත කළහ. ඔවුන්ගේ ප්‍රධාන අරමුණ වූයේ වෙළඳ කටයුතු පාලනය කිරීමයි. විශේෂයෙන්ම කුරුඳු වැනි වටිනා අපනයන භාණ්ඩ ඔවුන්ගේ අවධානයට ලක් විය. පෘතුගීසීන් විසින් යුරෝපීය පාලන ක්‍රම සහ සංස්කෘතික බලපෑම් ශ්‍රී ලංකාවට හඳුන්වා දෙන ලදී. 1658 දී ලන්දේසීන් පෘතුගීසීන් පරාජය කර ශ්‍රී ලංකාවේ වෙරළබඩ ප්‍රදේශ පාලනයට ගත්හ. ලන්දේසි පාලනය යටතේ: වෙළඳ කටයුතු වර්ධනය විය. කුරුඳු වෙළඳාම ප්‍රධාන විය. නව පරිපාලන ක්‍රම හඳුන්වා දෙන ලදී. කෙසේ වෙතත්, මහනුවර රාජධානිය බ්‍රිතාන්‍ය පාලනය ආරම්භ වන තුරු ස්වාධීනව පැවතුණි. ශ්‍රී ලංකාවේ බ්‍රිතාන්‍ය පාලනය 1796 දී බ්‍රිතාන්‍යයන් ලන්දේසීන්ගෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ පාලනය ලබා ගත්හ. 1815 වසරේදී උඩරට ගිවිසුම (Kandyan Convention) හරහා මහනුවර රාජධානියද බ්‍රිතාන්‍ය පාලනයට යටත් විය. බ්‍රිතාන්‍ය පාලන සමයේ ශ්‍රී ලංකාවේ ආර්ථික හා සමාජ ක්ෂේත්‍රවල විශාල වෙනස්කම් සිදුවිය. බ්‍රිතාන්‍යයන් විසින්: නවීන පරිපාලන ක්‍රම බටහිර අධ්‍යාපන ක්‍රම දුම්රිය මාර්ග මාර්ග පද්ධති වතු කෘෂිකර්මාන්තය හඳුන්වා දෙන ලදී. මෙම කාලයේදී: කෝපි තේ රබර් පොල් වැනි බෝග අපනයන ආර්ථිකයේ ප්‍රධාන කොටස් බවට පත්විය. කෙසේ වෙතත්, බ්‍රිතාන්‍ය පාලන ප්‍රතිපත්ති හේතුවෙන් ආර්ථික හා සමාජ අසමානතාද ඇති විය. මෙම තත්ත්වය නිසා ශ්‍රී ලාංකික ජනතාව අතර ස්වයං පාලනය සහ දේශපාලන නිදහස සඳහා වූ ඉල්ලීම් වර්ධනය විය. නිදහස් ව්‍යාපාරයේ ආරම්භය 20 වන සියවස ආරම්භයේදී ශ්‍රී ලංකාවේ දේශපාලන අවබෝධය වැඩි විය. අධ්‍යාපනය ලැබූ නායකයන් සහ බුද්ධිමතුන් රටේ පාලනයට වැඩි සහභාගීත්වයක් සහ ව්‍යවස්ථාමය වෙනස්කම් ඉල්ලා සිටියහ. 1919 දී පිහිටුවන ලද සිලෝන් ජාතික කොංග්‍රසය (Ceylon National Congress) ශ්‍රී ලංකාවේ දේශපාලන ඉතිහාසයේ වැදගත් පියවරක් විය. මෙම සංවිධානය විවිධ ජන කණ්ඩායම් නියෝජනය කරන නායකයන් එකට එක් කරමින් ස්වයං පාලනය සඳහා කටයුතු කළේය. ශ්‍රී ලංකාවේ නිදහස් ව්‍යාපාරය බොහෝ දුරට සාමකාමී දේශපාලන ක්‍රියාමාර්ග මත පදනම් විය. ශ්‍රී ලංකා නිදහස් ව්‍යාපාරයේ ප්‍රධාන නායකයන් ශ්‍රී ලංකාව නිදහස ලබා ගැනීමේ ගමනේදී විවිධ නායකයන්, දේශපාලන ක්‍රියාකාරීන් සහ සමාජ ප්‍රතිසංස්කරණකරුවන් වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කළහ. ඔවුන්ගේ දේශපාලන උත්සාහයන්, සාකච්ඡා සහ ජාතික අවබෝධය වර්ධනය කිරීමේ වැඩසටහන් හරහා ශ්‍රී ලංකාව නිදහස කරා ගමන් කළේය. ඩී. එස්. සේනානායක (D.S. Senanayake) ඩොන් ස්ටීවන් සේනානායක මහතා (D.S. Senanayake) ශ්‍රී ලංකාවේ නිදහස් ගමනේ ප්‍රධාන නායකයෙකු ලෙස සැලකේ. ඔහු බ්‍රිතාන්‍ය පාලකයන් සමඟ දේශපාලන සාකච්ඡා පවත්වා ශ්‍රී ලංකාවට ස්වයං පාලනයක් ලබා ගැනීම සඳහා විශාල දායකත්වයක් ලබා දුන්නේය. 1948 නිදහස ලැබීමෙන් පසු ඔහු ශ්‍රී ලංකාවේ පළමු අග්‍රාමාත්‍යවරයා බවට පත්විය. නිදහස ලබා ගැනීමේදී ඔහු කළ සේවය හේතුවෙන් ඔහු: "නිදහස් ශ්‍රී ලංකාවේ පියා" (Father of Independent Sri Lanka) ලෙසද හැඳින්වේ. පොන්නම්බලම් අරුනාචලම් (Ponnambalam Arunachalam) පොන්නම්බලම් අරුනාචලම් මහතා ශ්‍රී ලංකාවේ මුල් දේශපාලන ප්‍රතිසංස්කරණ ව්‍යාපාරයේ වැදගත් චරිතයකි. ඔහු: දේශපාලන නියෝජනය වැඩි කිරීම සඳහා කටයුතු කළේය. ව්‍යවස්ථාමය වෙනස්කම් සඳහා දායක විය. ජාතික දේශපාලන අවබෝධය වර්ධනය කිරීමට උපකාරී විය. ශ්‍රීමත් පොන්නම්බලම් රාමනාදන් (Sir Ponnambalam Ramanathan) ශ්‍රීමත් පොන්නම්බලම් රාමනාදන් මහතා යටත් විජිත සමයේ ප්‍රසිද්ධ දේශපාලන නායකයෙකි. ඔහු: ව්‍යවස්ථාමය ප්‍රතිසංස්කරණ සඳහා දායක විය. ශ්‍රී ලංකාවේ අනාගත පාලන ක්‍රමය පිළිබඳ සාකච්ඡාවලට සහභාගී විය. ජන නියෝජනය වෙනුවෙන් කටයුතු කළේය. අනගාරික ධර්මපාල (Anagarika Dharmapala) අනගාරික ධර්මපාල මහතා ශ්‍රී ලංකාවේ සංස්කෘතික සහ ආගමික පුනර්ජීවන ව්‍යාපාරයේ ප්‍රධාන චරිතයකි. ඔහු: ජාතික හැඟීම වර්ධනය කිරීමට දායක විය. ශ්‍රී ලාංකික සංස්කෘතිය සහ උරුමය පිළිබඳ අවධානය වැඩි කළේය. ජනතාව තුළ ජාතික අභිමානය ගොඩනැගීමට කටයුතු කළේය. ශ්‍රී ලංකාව 1948 දී නිදහස ලබා ගැනීම වසර ගණනාවක් පුරා පැවති දේශපාලන සාකච්ඡා සහ ව්‍යවස්ථාමය ප්‍රතිසංස්කරණවල ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ශ්‍රී ලංකාව: 1948 පෙබරවාරි 4 වන දින බ්‍රිතාන්‍ය යටත් විජිත පාලනයෙන් නිදහස ලබා ගත්තේය. එම අවස්ථාවේදී ශ්‍රී ලංකාව බ්‍රිතාන්‍ය පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලය (British Commonwealth) තුළ ස්වයං පාලනයක් සහිත රාජ්‍යයක් බවට පත්විය. නිදහස ලැබීමෙන් පසු පළමු අග්‍රාමාත්‍යවරයා වූයේ: ඩී. එස්. සේනානායක මහතායි. නිදහස් දින සැමරුම් 1948 නිදහස ලැබීමේ උත්සවවලදී: ජාතික ධජය එසවීම රාජ්‍ය උත්සව සංස්කෘතික වැඩසටහන් ජනතා සැමරුම් පැවැත්විණි. මෙම ඓතිහාසික අවස්ථාව ශ්‍රී ලංකාවේ නව යුගයක ආරම්භය සනිටුහන් කළේය. ශ්‍රී ලංකා නිදහස් දිනයේ වැදගත්කම සෑම වසරකම පෙබරවාරි 4 වන දින ශ්‍රී ලංකාව නිදහස් දිනය සමරයි. මෙම දිනය නියෝජනය කරන්නේ: යටත් විජිත පාලනයෙන් නිදහස ජාතික ස්වෛරීභාවය සංස්කෘතික අනන්‍යතාවය ජනතා එකමුතුකම නිදහස වෙනුවෙන් කැප වූ වීරයන්ට ගෞරවය යන කරුණුය. නිදහස් දිනය යනු අතීත පරම්පරාවන් කළ කැපකිරීම් සිහිපත් කරන සහ රටේ අනාගතය පිළිබඳ වගකීම අවබෝධ කරගන්නා අවස්ථාවකි. නිදහසෙන් පසු ශ්‍රී ලංකාව 1948 නිදහස ලබා ගැනීමෙන් පසු ශ්‍රී ලංකාව රට සංවර්ධනය කිරීම සඳහා විවිධ ක්ෂේත්‍රවල අවධානය යොමු කළේය. ප්‍රධාන වශයෙන්: අධ්‍යාපන සංවර්ධනය සෞඛ්‍ය සේවා වර්ධනය යටිතල පහසුකම් සංවර්ධනය කෘෂිකාර්මික සංවර්ධනය ආර්ථික ගොඩනැගීම වැනි ක්ෂේත්‍රවල වැඩසටහන් ක්‍රියාත්මක කරන ලදී. නිදහසෙන් පසු ශ්‍රී ලංකාව දේශපාලන, ආර්ථික සහ සමාජ අභියෝග රැසකට මුහුණ දුන්නද, තමන්ගේම ජාතික අවශ්‍යතා අනුව තීරණ ගැනීමට හැකි ස්වාධීන රාජ්‍යයක් බවට පත්විය. නිගමනය ශ්‍රී ලංකාවේ නිදහස් ඉතිහාසය යනු ධෛර්යය, කැපවීම සහ ජාතික එකමුතුකම පිළිබඳ කතාවකි. පෘතුගීසි, ලන්දේසි සහ බ්‍රිතාන්‍ය යටත් විජිත බලපෑම්වලින් පසු, ශ්‍රී ලංකාව 1948 පෙබරවාරි 4 වන දින නිදහස ලබා ගනිමින් ස්වයං පාලනයක් සහිත නව ජාතියක් ලෙස ඉදිරියට ගමන් කළේය. නිදහස් ව්‍යාපාරය සාමකාමී දේශපාලන ක්‍රියාමාර්ග, නායකත්වය සහ ජනතාවගේ නිදහස පිළිබඳ අධිෂ්ඨානය මත ගොඩනැගුණි. අද වන විට ශ්‍රී ලංකා නිදහස් දිනය නිදහසේ වටිනාකම, ජාතික එකමුතුකම සහ රටේ උරුමය ආරක්ෂා කිරීමේ වැදගත්කම මතක් කර දෙන දිනයක් ලෙස පවතී.