සිංහරාජ වනාන්තර රක්ෂිතය: ශ්‍රී ලංකාවේ අවසන් නිවර්තන වැසි වනාන්තරය

හැඳින්වීම ශ්‍රී ලංකාවේ නිරිතදිග ප්‍රදේශයේ මීදුමෙන් වැසුණු කඳු අතර සැඟවී ඇති සිංහරාජ වනාන්තර රක්ෂිතය ලෝකයේ වටිනාම නිවර්තන වැසි වනාන්තර අතරින් එකකි. ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිරිව ඇති අවසන් ප්‍රධාන ස්වභාවික වැසි වනාන්තරය ලෙස සැලකෙන සිංහරාජය, අද්විතීය ශාක හා සත්ව විශේෂ දහස් ගණනකට ආරක්ෂිත නිවහනක් සපයයි. “සිංහරාජ” යන නාමය සිංහල භාෂාවෙන් “සිංහ රජුගේ වනාන්තරය” යන අර්ථය ලබා දෙයි. පුරාණ කාලයේ සිටම මෙම වනාන්තරය ශ්‍රී ලාංකීය ජනතාව අතර ගෞරවයට හා පූජනීයත්වයට පත් ස්ථානයක් ලෙස සැලකී ඇත. 1988 වර්ෂයේදී යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම ස්ථානයක් (UNESCO World Heritage Site) ලෙස නම් කරන ලද සිංහරාජය, ලෝකයේ වැදගත්ම ජෛව විවිධත්ව කලාපයක් ලෙස හඳුනාගෙන ඇත. මෙහි පවතින දුර්ලභ ශාක, සතුන්, පක්ෂීන් සහ ස්වභාවික පරිසර පද්ධතිය නිසා එය පරිසර විද්‍යාඥයින්, පර්යේෂකයින් සහ ස්වභාව ලෝලීන්ගේ ආකර්ෂණීය ස්ථානයක් බවට පත්ව ඇත. සිංහරාජ වනාන්තරයේ පිහිටීම සහ භූගෝලීය වැදගත්කම සිංහරාජ වනාන්තර රක්ෂිතය ශ්‍රී ලංකාවේ නිරිතදිග තෙත් කලාපයේ පිහිටා ඇත. එය ප්‍රධාන වශයෙන් රත්නපුර, ගාල්ල සහ මාතර දිස්ත්‍රික්ක ආශ්‍රිත ප්‍රදේශ පුරා පැතිරී ඇත. මෙම වනාන්තරය හෙක්ටයාර් 11,000කට ආසන්න භූමි ප්‍රමාණයක් ආවරණය කරන අතර කඳු, නිම්න, ගංගා සහ කුඩා දිය පහරවල් වලින් සමන්විත සංකීර්ණ පරිසර පද්ධතියකි. නිරිතදිග මෝසම් වර්ෂාව හේතුවෙන් සිංහරාජයට වසර පුරා අධික වර්ෂාපතනයක් ලැබේ. මෙම තෙත් හා උණුසුම් පරිසරය නිවර්තන වැසි වනාන්තරයක වර්ධනයට ඉතා සුදුසු තත්ත්වයන් නිර්මාණය කරයි. සිංහරාජයේ භූගෝලීය හුදකලා ස්වභාවය නිසා බොහෝ ශාක හා සත්ව විශේෂ වෙනත් ප්‍රදේශවලින් වෙන්ව වසර දහස් ගණනක් පුරා විකාශනය වී ඇත. එම නිසා මෙහි දක්නට ලැබෙන විශේෂ බොහොමයක් ශ්‍රී ලංකාවට පමණක් ආවේණික වේ. සිංහරාජයේ ඓතිහාසික පසුබිම සිංහරාජයේ ඉතිහාසය ශ්‍රී ලංකාවේ ස්වභාවික හා සංස්කෘතික උරුමය සමඟ සමීපව බැඳී ඇත. අතීතයේ සිටම වනාන්තරය අවට ජීවත් වූ ජනතාව තම දෛනික ජීවිතය සඳහා වනාන්තර සම්පත් භාවිතා කළහ. ඔවුන් ඖෂධීය ශාක, මී පැණි, පලතුරු සහ අනෙකුත් ස්වභාවික සම්පත් ලබා ගත්තද, වනාන්තරය සමඟ සමතුලිත සම්බන්ධතාවයක් පවත්වාගෙන ගියහ. යටත් විජිත සමයේදී ශ්‍රී ලංකාවේ බොහෝ වනාන්තර වාණිජ කටයුතු සඳහා භාවිතා වූ අතර දැව කැපීම සහ වගා ව්‍යාපෘති නිසා විනාශයට පත්විය. නමුත් සිංහරාජයේ දුෂ්කර භූගෝලීය ස්වභාවය නිසා එය විශාල වශයෙන් ආරක්ෂා විය. 1970 දශකයේදී පරිසර සංරක්ෂණය පිළිබඳ අවධානය වැඩිවීමත් සමඟ සිංහරාජයේ වැදගත්කම හඳුනාගෙන එය ආරක්ෂිත වනාන්තරයක් ලෙස නම් කරන ලදී. 1988දී යුනෙස්කෝ ලෝක උරුමයක් ලෙස නම් කිරීමත් සමඟ සිංහරාජය ජාත්‍යන්තර මට්ටමේ වැදගත් ස්වභාවික උරුමයක් බවට පත්විය. සිංහරාජයේ අද්විතීය ජෛව විවිධත්වය සිංහරාජයේ විශේෂත්වය වන්නේ එහි ඇති අතිවිශාල ජෛව විවිධත්වයයි. කුඩා භූමි ප්‍රදේශයක් තුළ මෙතරම් විශාල ශාක හා සත්ව විශේෂ ප්‍රමාණයක් දක්නට ලැබීම ඉතා දුර්ලභ කරුණකි. ශාක විවිධත්වය සිංහරාජය තුළ ශාක විශේෂ සිය ගණනක් දක්නට ලැබෙන අතර ඒවායින් බොහෝමයක් ශ්‍රී ලංකාවට ආවේණික වේ. මෙහි ඇති ප්‍රධාන ශාක වර්ග අතර: ඩිප්ටරොකාප් වර්ගයේ උස ගස් පර්ණාංග ශාක ඕකිඩ් වර්ග ඖෂධීය ශාක විවිධ මල් පැළෑටි ඇතුළත් වේ. මෙම ශාක පරිසර සමතුලිතතාවය පවත්වා ගැනීමට, පස ආරක්ෂා කිරීමට සහ විවිධ සත්ව විශේෂ සඳහා ආහාර හා වාසස්ථාන සැපයීමට වැදගත් වේ. සිංහරාජයේ සත්ව ලෝකය සිංහරාජය විවිධ සත්ව විශේෂ සඳහා ආරක්ෂිත නිවහනකි. මෙහි සිටින බොහෝ සතුන් ශ්‍රී ලංකාවට පමණක් ආවේණික වේ. පක්ෂීන් සිංහරාජය පක්ෂි නිරීක්ෂකයින් අතර ඉතා ජනප්‍රිය ස්ථානයකි. මෙහි හමුවන වැදගත් පක්ෂීන්: ශ්‍රී ලංකා නිල් මැග්පයි ශ්‍රී ලංකා වළිකුකුළා ශ්‍රී ලංකා අළු කොට්ටෝරුවා ශ්‍රී ලංකා එල්ලෙන ගිරවා රතු මුහුණු මල්කොහා වැනි විශේෂ වේ. සිංහරාජයේ විශේෂ අත්දැකීමක් වන්නේ විවිධ පක්ෂි විශේෂ එකට එකතු වී ආහාර සොයා ගමන් කරන මිශ්‍ර පක්ෂි කණ්ඩායම් දැකීමයි. ක්ෂීරපායී සතුන් සිංහරාජයේ ජීවත් වන ප්‍රධාන ක්ෂීරපායී සතුන්: දම් පැහැති මුහුණැති වඳුරා ශ්‍රී ලංකා මුවා වල් ඌරා විශාල ලේනා මසුන් බළලා වැනි සතුන් වේ. අලි හා කොටි වැනි විශාල සතුන් මෙහි අනෙකුත් ජාතික උද්‍යානවලට වඩා අඩුවෙන් දක්නට ලැබුණද, මෙම වනාන්තරය කුඩා හා මධ්‍යම ප්‍රමාණයේ සත්ව විශේෂ සඳහා ඉතා වැදගත් වාසස්ථානයකි. උරග හා උභයජීවී විශේෂ සිංහරාජය උරග සහ උභයජීවී විශේෂ සඳහාද ඉතා වැදගත් ස්ථානයකි. මෙහි දක්නට ලැබෙන: ගෙම්බන් කටුස්සන් සර්ප විශේෂ බොහොමයක් ශ්‍රී ලංකාවට ආවේණික වේ. අධික තෙතමනය සහ ජල සම්පත් නිසා මෙම සතුන්ගේ පැවැත්මට සුදුසු පරිසරයක් නිර්මාණය වී ඇත. දේශගුණය සහ පරිසර ආරක්ෂාව සඳහා සිංහරාජයේ වැදගත්කම වැසි වනාන්තර ලෝක පරිසර සමතුලිතතාවය පවත්වා ගැනීමේදී විශාල කාර්යභාරයක් ඉටු කරයි. 1. කාබන් ගබඩා කිරීම සිංහරාජයේ ගස් වායුගෝලයේ ඇති කාබන් ඩයොක්සයිඩ් අවශෝෂණය කර ගබඩා කරයි. එමඟින් දේශගුණික විපර්යාස අවම කිරීමට දායක වේ. 2. ජල සම්පත් ආරක්ෂාව වනාන්තරය ස්වභාවික ජල පාලන පද්ධතියක් ලෙස ක්‍රියා කරයි. ගංගා, දිය පහරවල් සහ භූගත ජල මට්ටම් පවත්වා ගැනීමට උපකාරී වේ. 3. පස ආරක්ෂා කිරීම ඝන ශාක ආවරණය නිසා අධික වර්ෂාවෙන් සිදුවන පස සේදී යාම අවම වේ. 4. පරිසර පද්ධති සමතුලිතතාවය සෑම ශාක හා සත්ව විශේෂයක්ම පරිසරයේ වැදගත් කාර්යයක් ඉටු කරයි. එක් විශේෂයක් නැතිවීම අනෙක් විශේෂවලටද බලපෑම් ඇති කළ හැක. සිංහරාජය සහ ප්‍රාදේශීය ජනතාව සිංහරාජය අවට ජීවත් වන ජනතාව සහ වනාන්තරය අතර දිගුකාලීන සම්බන්ධතාවයක් පවතී. ඔවුන්ගේ ජීවනෝපායන් අතර: කුඩා පරිමාණ කෘෂිකර්මාන්තය ඖෂධීය ශාක භාවිතය පරිසර සංචාරක සේවා සාම්ප්‍රදායික වනාන්තර නිෂ්පාදන ඇතුළත් වේ. පරිසර සංචාරක ව්‍යාපාරය හරහා ප්‍රදේශවාසීන්ට: මාර්ගෝපදේශක සේවා නවාතැන් පහසුකම් දේශීය ආහාර සැපයීම ප්‍රවාහන සේවා වැනි රැකියා අවස්ථා ලැබී ඇත. සිංහරාජයේ සංචාරක වැදගත්කම සිංහරාජය ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රධාන පරිසර සංචාරක ගමනාන්තයකි. මෙහිදී සංචාරකයින්ට අත්විඳිය හැකි දේ: ස්වභාවික මංපෙත් ගමන් වැසි වනාන්තරය තුළ ගමන් කිරීමෙන් ස්වභාවික පරිසරයේ සුවිශේෂී අත්දැකීමක් ලබාගත හැක. පක්ෂි නිරීක්ෂණය ආවේණික පක්ෂීන් දැකීමට මෙය හොඳම ස්ථානයකි. දිය ඇලි සහ දිය පහරවල් වනාන්තරය තුළ ඇති ස්වභාවික දිය පහරවල් සහ දිය ඇලි එහි සුන්දරත්වය වැඩි කරයි. සිංහරාජයට ඇති තර්ජන ආරක්ෂිත ප්‍රදේශයක් වුවද සිංහරාජයට තවමත් අභියෝග රැසක් පවතී. නීති විරෝධී ක්‍රියා අනවසර දැව කැපීම සහ සම්පත් ලබා ගැනීම වනාන්තරයට හානි කරයි. දේශගුණික විපර්යාස වර්ෂා රටා සහ උෂ්ණත්ව වෙනස්වීම් ශාක හා සත්ව විශේෂවල පැවැත්මට බලපායි. මිනිස් බලපෑම් ජනගහන වර්ධනය සහ සංවර්ධන කටයුතු නිසා වනාන්තරයට පීඩනය වැඩි වේ. සංරක්ෂණ වැඩසටහන් සිංහරාජය ආරක්ෂා කිරීම සඳහා රජයේ ආයතන, පර්යේෂකයින් සහ පරිසර සංවිධාන එක්ව කටයුතු කරයි. ප්‍රධාන ක්‍රියාමාර්ග: වනාන්තර ආරක්ෂණ වැඩසටහන් ජෛව විවිධත්ව පර්යේෂණ පරිසර අධ්‍යාපනය ප්‍රජා මූලික සංරක්ෂණ වැඩසටහන් තිරසාර සංචාරක කළමනාකරණය වේ. නිගමනය සිංහරාජ වනාන්තර රක්ෂිතය ශ්‍රී ලංකාවේ ස්වභාවික අනන්‍යතාවයේ සංකේතයකි. එය හුදෙක් වනාන්තරයක් පමණක් නොව, දහස් ගණනක් ජීවීන්ගේ නිවහනක් සහ ලෝක පරිසර සමතුලිතතාවයට දායක වන අගනා ස්වභාවික සම්පතකි. මෙම වනාන්තරය ආරක්ෂා කිරීම ශ්‍රී ලංකාවේ පමණක් නොව ලෝකයේම වගකීමකි. වර්තමාන පරපුර විසින් සිංහරාජය ආරක්ෂා කළහොත් අනාගත පරපුරටද මෙම අසිරිමත් වැසි වනාන්තරයේ සුන්දරත්වය අත්විඳීමට හැකි වනු ඇත. සිංහරාජය යනු ශ්‍රී ලංකාවේ හදවතේ ඇති හරිත උරුමයකි. එය රැක ගැනීම අප සැමගේ වගකීමකි.