ශ්‍රී ලංකාවේ දුර්ලභ සතුන්: දිවයිනේ අද්විතීය වනජීවී උරුමය සොයා යමු

හැඳින්වීම ශ්‍රී ලංකාව ප්‍රමාණයෙන් කුඩා දිවයිනක් වුවද, ලොව ජෛව විවිධත්වයෙන් පොහොසත්ම රටවල් අතර විශේෂ ස්ථානයක් හිමි කරගෙන ඇත. නිවර්තන වැසි වනාන්තර, තෙත් බිම් කලාප, තෘණ භූමි, කඳුකර පරිසර පද්ධති සහ සාගර පරිසරය ඇතුළු විවිධ ස්වාභාවික පද්ධති හේතුවෙන් දුර්ලභ හා ආවේණික සත්ව විශේෂ රැසකට මෙම දිවයින නිවහන වී තිබේ. ඝන වනාන්තර අතර සැරිසරන ශ්‍රී ලංකා දිවියාගේ සිට රාත්‍රියේ පමණක් දක්නට ලැබෙන උණහපුළුවා දක්වා වූ මෙම සතුන් ශ්‍රී ලංකාවේ ස්වභාවික උරුමය ලොවට කියාපායි. කෙසේ වෙතත්, වනාන්තර විනාශය, දේශගුණික විපර්යාස, නීති විරෝධී දඩයම් කිරීම සහ මිනිස් - වනජීවී ගැටුම් හේතුවෙන් මෙම සතුන්ගේ පැවැත්ම දැඩි අවදානමකට ලක්ව ඇත. එබැවින්, ශ්‍රී ලංකාවේ දුර්ලභ සතුන් සංරක්ෂණය කිරීම පාරිසරික වගකීමක් පමණක් නොව, අනාගත පරපුර වෙනුවෙන් කළ යුතු වටිනා ආයෝජනයකි. ශ්‍රී ලංකාව ජෛව විවිධත්ව උණුසුම් කලාපයක් වන්නේ ඇයි? ලොව භූමි ප්‍රමාණයෙන් ඉතා සුළු ප්‍රතිශතයක් පමණක් හිමි වුවද, ශ්‍රී ලංකාවට අයත් ශාක හා සත්ව විශේෂ සංඛ්‍යාව ඉතා ඉහළ මට්ටමක පවතී. මිලියන ගණනක් වසර පුරා සිදු වූ භූ විද්‍යාත්මක හා දේශගුණික වෙනස්කම් හේතුවෙන් ශ්‍රී ලංකාවට පමණක් ආවේණික වූ ජීවී විශේෂ රැසක් බිහි වී ඇත. තෙත් කලාපයේ වැසි වනාන්තරවල සිට වියළි කලාපයේ වන පද්ධති දක්වා විහිදෙන ස්වාභාවික පරිසරය හේතුවෙන් ලොව පුරා පරිසරවේදීන්ගේ අවධානය දිනාගත් ජෛව විවිධත්ව කලාපයක් ලෙස ශ්‍රී ලංකාව හඳුන්වනු ලැබේ. ශ්‍රී ලංකා දිවියා ශ්‍රී ලංකාවේ වඩාත්ම ප්‍රසිද්ධ වන සත්වයා ලෙස සැලකෙන්නේ ශ්‍රී ලංකා දිවියාය. මෙම දුර්ලභ සත්ව විශේෂය ශ්‍රී ලංකාවට පමණක් ආවේණික වන අතර, ලොව විශාලතම දිවි උප විශේෂ අතරින් එකක් ලෙසද සැලකේ. ආසියාවේ අනෙකුත් ප්‍රදේශවල සිටින දිවියන්ට වඩා වෙනස්ව, ශ්‍රී ලංකාවේ දිවියා ආහාර දාමයේ ඉහළම විලෝපිකයා ලෙස ජීවත් වෙයි. එයට තරඟ කිරීමට කොටි හෝ සිංහයන් නොමැති වීම විශේෂත්වයකි. කෙසේ වෙතත්, වනාන්තර විනාශය, මාර්ග අනතුරු සහ නීති විරෝධී දඩයම් කිරීම හේතුවෙන් මෙම සතුන්ගේ සංඛ්‍යාව ක්‍රමයෙන් අඩුවෙමින් පවතී. එබැවින්, ශ්‍රී ලංකා දිවියා සංරක්ෂණය කිරීම ජාතික වගකීමක් බවට පත්ව ඇත. ශ්‍රී ලංකා අලියා ශ්‍රී ලංකා අලියා ආසියානු අලි උප විශේෂ අතරින් විශාලතම විශේෂයක් ලෙස සැලකේ. වසර දහස් ගණනක් පුරා ශ්‍රී ලාංකික සංස්කෘතිය, ආගමික උත්සව සහ ඉතිහාසය සමඟ බැඳී පවතින මෙම සත්වයා ජාතික උරුමයකි. අද වන විට මිනිස් - අලි ගැටුම ශ්‍රී ලංකාව මුහුණ දෙන ප්‍රධාන වනජීවී ගැටලුවක් බවට පත්ව තිබේ. මිනිස් ජනාවාස ව්‍යාප්තිය, කෘෂිකාර්මික කටයුතු සහ අලි සංක්‍රමණ මාර්ග අවහිර වීම හේතුවෙන් මෙම ගැටලුව තවදුරටත් උග්‍ර වී ඇත. වනජීවී සංරක්ෂණ ප්‍රදේශ සහ අලි කොරිඩෝර් ස්ථාපනය කිරීම මෙම ගැටලු අවම කිරීම සඳහා වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කරයි. දම් පැහැති මුහුණු ලංගුරා දම් පැහැති මුහුණු ලංගුරා (Purple-faced Langur) ශ්‍රී ලංකාවේ වඩාත් අවදානම් සහිත ආවේණික වඳුරු විශේෂයකි. කළු පැහැති ලොම් සහ දම් පැහැයට හුරු මුහුණ මෙම සත්වයාගේ විශේෂත්වයයි. මෙම සතුන් බොහෝ විට ගස් මුදුන්වල ජීවත් වන අතර, තෙත් කලාපයේ වනාන්තර ඔවුන්ගේ ප්‍රධාන වාසස්ථානය වේ. නාගරීකරණය සහ වනාන්තර විනාශය හේතුවෙන් ඔවුන්ගේ ජනගහනය සැලකිය යුතු ලෙස අඩුවී ඇත. ලොව වඩාත්ම අවදානමට ලක්ව ඇති ප්‍රයිමේට් සත්ව විශේෂ අතර මෙම ලංගුරාද ඇතුළත් වන බව පර්යේෂකයන් පෙන්වා දෙයි. රතු උණහපුළුවා රතු උණහපුළුවා (Red Slender Loris) ශ්‍රී ලංකාවේ වඩාත්ම දුර්ලභ හා රාත්‍රී කාලයේ ක්‍රියාකාරී වන සත්ව විශේෂයකි. විශාල ඇස් සහ කුඩා සිරුරක් සහිත මෙම සත්වයා රාත්‍රියේදී කෘමීන් සහ කුඩා සතුන් ආහාරයට ගනී. මෙම සත්වයා තෙත් කලාපයේ වනාන්තරවලට පමණක් සීමා වී ඇති අතර, වනාන්තර විනාශය හේතුවෙන් දැඩි අවදානමකට ලක්ව සිටී. එහි දුර්ලභත්වය නිසාම පර්යේෂණ කටයුතු සඳහාද ඉතා වැදගත් සත්ව විශේෂයක් ලෙස සැලකේ. වළි කුකුළා ශ්‍රී ලංකාවේ ජාතික පක්ෂියා වන වළි කුකුළා (Sri Lankan Junglefowl) වර්ණවත් පිහාටු සහ විශේෂ හඬ නිසා ප්‍රසිද්ධය. ශ්‍රී ලංකාවට පමණක් ආවේණික වන මෙම පක්ෂියා වනාන්තර පරිසරයට හොඳින් අනුවර්තනය වී ඇත. අද වන විට වනාන්තර පද්ධති විනාශ වීම හේතුවෙන් මෙම සතුන්ගේ ස්වභාවික වාසස්ථානද තර්ජනයට ලක්ව තිබේ. වනාන්තර ආරක්ෂා කිරීම මඟින් වළි කුකුළා පමණක් නොව තවත් සත්ව විශේෂ රැසක්ද ආරක්ෂා කරගත හැකිය. ශ්‍රී ලංකාවේ දුර්ලභ සාගර ජීවීන් ශ්‍රී ලංකාවේ ජෛව විවිධත්වය වනාන්තරවලට පමණක් සීමා නොවේ. දිවයින වටා ඇති ඉන්දියානු සාගරය නිල් තල්මසුන්, ශුක්‍ර තල්මසුන්, මුහුදු කැස්බෑවන් සහ ඩොල්ෆින් විශේෂ රැසකට නිවහන වී ඇත. ලොව විශාලතම සත්වයා වන නිල් තල්මසා ශ්‍රී ලංකාවේ දකුණු මුහුදු තීරයට ආසන්නව නිරීක්ෂණය කළ හැකි වීම ශ්‍රී ලංකාවේ විශේෂත්වයකි. මෙම සාගර ජීවීන් සංරක්ෂණය කිරීම සඳහා ප්ලාස්ටික් දූෂණය අවම කිරීම සහ තිරසාර ධීවර කර්මාන්තය ප්‍රවර්ධනය කිරීම අත්‍යවශ්‍ය වේ. ශ්‍රී ලංකාවේ දුර්ලභ සතුන් මුහුණ දෙන තර්ජන වනාන්තර විනාශය සහ වාසස්ථාන අහිමි වීම. මිනිස් - වනජීවී ගැටුම්. නීති විරෝධී දඩයම් කිරීම හා සත්ව වෙළඳාම. දේශගුණික විපර්යාස. පරිසර දූෂණය. නාගරීකරණය හා යටිතල පහසුකම් සංවර්ධනය. තිරසාර නොවන ඉඩම් භාවිතය. සංරක්ෂණ උත්සාහයන් ශ්‍රී ලංකාවේ වනජීවී සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව, පාරිසරික සංවිධාන සහ ප්‍රාදේශීය ප්‍රජාවන් එක්ව දුර්ලභ සතුන් ආරක්ෂා කිරීම සඳහා විවිධ වැඩසටහන් ක්‍රියාත්මක කරයි. ජාතික වනෝද්‍යාන, අභයභූමි සහ පාරිසරික අධ්‍යාපන වැඩසටහන් මේ සඳහා වැදගත් දායකත්වයක් ලබා දෙයි. වගකීම් සහගත වනජීවී සංචාරක ව්‍යාපාරය මඟින් ද සංරක්ෂණයට ආර්ථිකමය සහායක් ලබා දිය හැකිය. අපට කළ හැක්කේ කුමක්ද? තිරසාර සංචාරක ව්‍යාපාරවලට සහාය දීම. අවදානම් සත්ව නිෂ්පාදන භාවිතයෙන් වැළකීම. පරිසර සංරක්ෂණ වැඩසටහන් සඳහා දායක වීම. ස්වභාවික වාසස්ථාන ආරක්ෂා කිරීම. අනාගත පරපුරට පරිසරය පිළිබඳ දැනුම ලබාදීම. වගකීම් සහිත අපද්‍රව්‍ය කළමනාකරණය ප්‍රවර්ධනය කිරීම. නිගමනය ශ්‍රී ලංකාවේ දුර්ලභ සතුන් අපගේ ස්වභාවික උරුමයේ අගනා කොටසකි. ශ්‍රී ලංකා දිවියා, අලියා, දම් පැහැති මුහුණු ලංගුරා සහ රතු උණහපුළුවා වැනි සතුන් ශ්‍රී ලංකාවේ ජෛව විවිධත්වයට අද්විතීය වටිනාකමක් එක් කරයි. මෙම සතුන් ආරක්ෂා කිරීම යනු සතුන් පමණක් නොව, සමස්ත පරිසර පද්ධතියම ආරක්ෂා කිරීමකි. විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ, තිරසාර සංවර්ධනය සහ ජනතා සහභාගීත්වය තුළින් ශ්‍රී ලංකාවේ මෙම අගනා වනජීවී උරුමය අනාගත පරපුර වෙනුවෙන් සුරැකීම අප සැමගේ වගකීම වේ. අද අප සුරකින සෑම සත්ව විශේෂයක්ම හෙට දවසේ හරිතවත් හා ජෛව විවිධත්වයෙන් පොහොසත් ශ්‍රී ලංකාවක් වෙනුවෙන් කරන ආයෝජනයකි.