මිහින්තලේ: ශ්‍රී ලංකාවේ බුදු දහමේ උපන් බිම

හැඳින්වීම ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය, ආගමික උරුමය සහ සංස්කෘතිය සමඟ ගැඹුරින් බැඳී ඇති අතිශය වැදගත් ස්ථානයක් ලෙස මිහින්තලය හැඳින්විය හැකිය. අනුරාධපුර නගරයේ සිට කිලෝමීටර් 13ක් පමණ නැගෙනහිර දෙසින් පිහිටි මෙම පූජනීය කඳු පන්තිය, ශ්‍රී ලංකාවට බුදු දහම හඳුන්වා දුන් ඓතිහාසික ස්ථානය ලෙස ලොව පුරා බෞද්ධ ජනතාවගේ ගෞරවයට පාත්‍ර වී ඇත. වසර දෙදහසකට අධික ඉතිහාසයක් ඇති මිහින්තලය, ආගමික ස්ථානයක් පමණක් නොව ශ්‍රී ලාංකීය සමාජයේ, සංස්කෘතියේ, අධ්‍යාපනයේ සහ දේශපාලන ඉතිහාසයේ විශාල වෙනසක් ඇති කළ ස්ථානයකි. ක්‍රිස්තු පූර්ව 3 වන සියවසේදී අරහත් මහින්ද මහ රහතන් වහන්සේ සහ දෙවනපෑතිස් රජු අතර සිදුවූ ඓතිහාසික හමුවීම ශ්‍රී ලංකාවේ නව යුගයක ආරම්භය සනිටුහන් කළේය. අද වන විට මිහින්තලය දහස් ගණනක් බැතිමතුන් සහ සංචාරකයන් පැමිණෙන ප්‍රධාන ආගමික හා සංස්කෘතික ගමනාන්තයකි. එහි ඇති පුරාණ ස්තූප, විහාර, ගල් ලෙන් සහ ස්වභාවික සුන්දරත්වය නිසා මෙය ශ්‍රී ලංකාවේ අතිශය වටිනා උරුම ස්ථානයක් බවට පත්ව ඇත. මිහින්තලයේ ඓතිහාසික පසුබිම මිහින්තලයේ ඉතිහාසය අනුරාධපුර යුගයේ රජ කළ දේවානම්පියතිස්ස රජුගේ සමය සමඟ සම්බන්ධ වේ. මහාවංශය වැනි පුරාණ ඉතිහාස ග්‍රන්ථවල සඳහන් වන ආකාරයට, ශ්‍රී ලංකාවට බුදු දහම හඳුන්වා දෙන ලද්දේ දේවානම්පියතිස්ස රජුගේ රාජ්‍ය සමයේදීය. ඉන්දියාවේ මහා අධිරාජ්‍යයෙකු වූ අශෝක අධිරාජයා බුදු දහම වැළඳ ගැනීමෙන් පසුව එම ධර්මය ලෝකයේ විවිධ රටවලට ව්‍යාප්ත කිරීමට කටයුතු කළේය. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ඔහුගේ පුත්‍රයා වූ අරහත් මහින්ද මහ රහතන් වහන්සේ ඇතුළු භික්ෂූන් වහන්සේලා කණ්ඩායමක් ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණියහ. එම ඓතිහාසික ගමනේදී මහින්ද මහ රහතන් වහන්සේ මිහින්තලයේදී දේවානම්පියතිස්ස රජු හමුවූහ. මෙම හමුවීම ශ්‍රී ලංකාවේ බුදු දහමේ ආරම්භක අවස්ථාව ලෙස සැලකේ. රජතුමා බුදු දහම පිළිගෙන එය ජනතාව අතර ව්‍යාප්ත කිරීමට සහාය ලබා දුන්නේය. එතැන් සිට බුදු දහම ශ්‍රී ලංකාවේ ආගමික, සමාජීය සහ සංස්කෘතික ජීවිතයේ මූලික කොටසක් බවට පත්විය. දේවානම්පියතිස්ස රජු සහ මහින්ද මහ රහතන් වහන්සේගේ ඓතිහාසික හමුවීම මිහින්තලයේ ඇති විශාලතම ඓතිහාසික වැදගත්කම වන්නේ දේවානම්පියතිස්ස රජු සහ මහින්ද මහ රහතන් වහන්සේ අතර සිදුවූ පළමු හමුවීමයි. පුරාවෘත්ත අනුව, දේවානම්පියතිස්ස රජු මිහින්තලය ආසන්න ප්‍රදේශයක මුව දඩයමේ යෙදී සිටියදී කහ සිවුරු දරා සිටි භික්ෂූන් වහන්සේලා පිරිසක් දැක ඇත. එහිදී මහින්ද මහ රහතන් වහන්සේ රජු වෙත පැමිණ ඔහුගේ බුද්ධිමත්භාවය පරීක්ෂා කිරීම සඳහා ප්‍රශ්න කිහිපයක් විමසා ඇත. රජුගේ අවබෝධය සහ නුවණ පිළිබඳ සෑහීමකට පත්වූ මහින්ද මහ රහතන් වහන්සේ ඔහුට බුදු දහමේ මූලික ඉගැන්වීම් පැහැදිලි කළහ. මෙම ධර්ම දේශනාවෙන් පසුව රජු සහ ඔහුගේ ජනතාව බුදු දහම වැළඳ ගත්හ. එය ශ්‍රී ලංකාවේ ආගමික ඉතිහාසයේ විශාල පෙරළියක් ඇති කළ සිදුවීමක් විය. මිහින්තලයේ ආගමික වැදගත්කම ශ්‍රී ලාංකීය බෞද්ධ ජනතාව අතර මිහින්තලයට හිමි වන්නේ අතිශය ගෞරවනීය ස්ථානයකි. එය බොහෝවිට “ශ්‍රී ලංකාවේ බුදු දහමේ උපන් බිම” හෝ “බුදු දහමේ තොටිල්ල” ලෙස හැඳින්වේ. අනෙකුත් පූජනීය ස්ථාන මෙන් නොව, මිහින්තලය සෘජුවම ශ්‍රී ලංකාවට බුදු දහම පැමිණීමේ ඓතිහාසික සිදුවීම සමඟ සම්බන්ධ වේ. විශේෂයෙන්ම පොසොන් පොහොය දිනය මිහින්තලය සමඟ දැඩිව සම්බන්ධ වූ ආගමික උත්සවයකි. සෑම වසරකම ජුනි මාසයේදී පැවැත්වෙන පොසොන් උත්සවය මගින් මහින්ද මහ රහතන් වහන්සේගේ ශ්‍රී ලංකා ගමනය සහ බුදු දහම හඳුන්වාදීම සිහිපත් කරයි. එම කාලයේදී මිහින්තලය බැතිමතුන්ගෙන් පිරී යන අතර, පහන් දැල්වීම, මල් පූජා කිරීම, භාවනා වැඩසටහන් සහ ධර්ම දේශනා වැනි ආගමික කටයුතු සිදු වේ. මිහින්තලයේ පුරාණ ස්මාරක සහ වැදගත් ස්ථාන මිහින්තලය ආගමික වැදගත්කමෙන් පමණක් නොව, එහි ඇති පුරාණ ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය නිසාද ප්‍රසිද්ධය. මෙහි ඇති ස්තූප, විහාර, ගල් ලෙන් සහ පුරාවිද්‍යාත්මක නටබුන් පුරාණ ශ්‍රී ලාංකීය ශිෂ්ටාචාරයේ උසස් බව පෙන්වයි. 1. මිහින්තලා පර්වතය මිහින්තලා පර්වතය මෙම ස්ථානයේ ප්‍රධාන ආකර්ෂණයයි. පියගැට සිය ගණනක් නැගීමෙන් පසු පර්වත මුදුනට ළඟා විය හැකිය. මෙම ස්ථානයෙන් අවට ප්‍රදේශයේ අලංකාර දර්ශනයක් දැකගත හැකි අතර, මහින්ද මහ රහතන් වහන්සේ සහ දේවානම්පියතිස්ස රජු හමුවූ ස්ථානය ලෙසද මෙය සැලකේ. පර්වතය නැගීම බොහෝ බැතිමතුන් විසින් ආගමික අත්දැකීමක් ලෙස සලකනු ලබයි. 2. අම්බස්ථල දාගැබ අම්බස්ථල දාගැබ මිහින්තලයේ ඇති වැදගත්ම ස්තූපයකි. මහින්ද මහ රහතන් වහන්සේ සහ දේවානම්පියතිස්ස රජු පළමු වරට හමුවූ ස්ථානයේ මෙය ඉදිකර ඇති බව විශ්වාස කෙරේ. මෙම සුදු පැහැති දාගැබ වටා ඇති පුරාණ ගල් කණු සහ නටබුන් එහි ඉතිහාසික වටිනාකම වැඩි කරයි. 3. මිහින්දු මහා සෑය මිහින්දු මහා සෑය මහින්ද මහ රහතන් වහන්සේට ගෞරව දැක්වීම සඳහා ඉදිකරන ලද පූජනීය ස්ථානයකි. මිහින්තලයේ ඉහළම ස්ථානයක පිහිටා ඇති මෙම සෑයෙන් අවට ප්‍රදේශයේ විශාල දර්ශනයක් දැකගත හැකිය. 4. ආරාධනා ගල ආරාධනා ගල යනු මහින්ද මහ රහතන් වහන්සේ ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණි පසු පළමුව පැමිණි ස්ථානය ලෙස විශ්වාස කරන පූජනීය ස්ථානයකි. බොහෝ බැතිමතුන් මෙම ස්ථානයට නැගී ආගමික ගෞරවය පළ කරන අතර, එහි සිට අවට පරිසරයේ සුන්දරත්වය භුක්ති විඳිති. 5. පුරාණ භික්ෂු ආරාම සංකීර්ණය මිහින්තලයේ පුරාණ භික්ෂු ආරාම සංකීර්ණයක නටබුන් දක්නට ලැබේ. භාවනා ගුහා, රෝහල්, පොකුණු, ශිලා ලිපි සහ භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ වාසස්ථාන මෙහි තිබී ඇත. මෙම නටබුන් මගින් පුරාණ ශ්‍රී ලංකාවේ සංවිධානාත්මක භික්ෂු ජීවිතය පිළිබඳ වැදගත් තොරතුරු ලබාගත හැකිය. මිහින්තලය සහ ශ්‍රී ලාංකීය සංස්කෘතිය බුදු දහම ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණීමෙන් පසු රටේ සංස්කෘතිය විශාල ලෙස වෙනස් විය. කරුණාව, දයාව, අවිහිංසාව සහ සදාචාරය වැනි වටිනාකම් සමාජය තුළ වර්ධනය විය. බුදු දහමේ බලපෑම නිසා ශ්‍රී ලංකාවේ ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය, සාහිත්‍යය, කලාව සහ අධ්‍යාපනය විශාල දියුණුවක් ලැබීය. ස්තූප, විහාර සහ ආරාම ඉදිකිරීම පුරාණ ශ්‍රී ලාංකීය ශිෂ්ටාචාරයේ ප්‍රධාන ලක්ෂණයක් බවට පත්විය. මිහින්තලයේ ස්වභාවික සුන්දරත්වය මිහින්තලය ආගමික ස්ථානයක් පමණක් නොව ස්වභාවික සුන්දරත්වයෙන් පිරි ප්‍රදේශයකි. කඳු, වනාන්තර, පක්ෂීන් සහ නිහඬ පරිසරය මෙම ස්ථානයට විශේෂ ආකර්ෂණයක් ලබා දෙයි. භාවනා කිරීම සහ මානසික සන්සුන්භාවය ලබා ගැනීම සඳහා මෙය සුදුසු පරිසරයකි. ස්වභාවය සහ ආධ්‍යාත්මිකත්වය එකට එක්ව ඇති ස්ථානයක් ලෙස මිහින්තලය හැඳින්විය හැකිය. සංචාරක ගමනාන්තයක් ලෙස මිහින්තලය වර්තමානයේ මිහින්තලය ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රධාන සංචාරක ස්ථානයකි. දේශීය සහ විදේශීය සංචාරකයන් විශාල පිරිසක් මෙහි පැමිණෙන්නේ ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාණ ඉතිහාසය සහ බෞද්ධ උරුමය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහාය. මිහින්තලයේ ප්‍රධාන ආකර්ෂණ: පුරාණ ස්තූප සහ විහාර ඓතිහාසික වැදගත්කම සුන්දර ස්වභාවික පරිසරය ආගමික චාරිත්‍ර පුරාවිද්‍යාත්මක වටිනාකම් මෙහි පැමිණෙන සංචාරකයන් පූජනීය ස්ථානයක් ලෙස ගෞරවයෙන් හැසිරීම වැදගත්ය. මිහින්තලයේ උරුමය ආරක්ෂා කිරීම මිහින්තලය යනු ශ්‍රී ලංකාවේ වටිනා සංස්කෘතික උරුමයකි. එබැවින් එහි ඇති පුරාණ ගොඩනැගිලි සහ ස්මාරක ආරක්ෂා කිරීම ඉතා වැදගත් වේ. පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව සහ ආගමික ආයතන එක්ව මෙම ස්ථානය සංරක්ෂණය කිරීමට කටයුතු කරයි. පුරාණ ස්මාරක ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීම, ශිලා ලිපි ආරක්ෂා කිරීම සහ සංචාරකයන් දැනුවත් කිරීම එහි ප්‍රධාන කාර්යයන් වේ. නිගමනය මිහින්තලය යනු ශ්‍රී ලංකාවේ බුදු දහමේ ආරම්භය සනිටුහන් කරන අතිශය වටිනා ඓතිහාසික ස්ථානයකි. මහින්ද මහ රහතන් වහන්සේ සහ දේවානම්පියතිස්ස රජු අතර සිදුවූ හමුවීම ශ්‍රී ලංකාවේ ආගමික සහ සංස්කෘතික ඉතිහාසය වෙනස් කළ වැදගත් අවස්ථාවක් විය. පුරාණ ස්මාරක, ආගමික වැදගත්කම, ස්වභාවික සුන්දරත්වය සහ ගැඹුරු ඉතිහාසය නිසා මිහින්තලය අදටත් ලොව පුරා ජනතාවගේ ගෞරවයට පාත්‍ර වේ. ශ්‍රී ලංකාවේ අතීත උරුමය, ආධ්‍යාත්මික වටිනාකම සහ සංස්කෘතික අනන්‍යතාවය නිරූපණය කරන මිහින්තලය අනාගත පරපුර සඳහාද ආරක්ෂා කළ යුතු අමිල වස්තුවකි.