ත්‍රිකුණාමලයේ කෝනේශ්වරම් කෝවිල: ඉතිහාසය, ජනප්‍රවාද සහ උරුමය

හැඳින්වීම ශ්‍රී ලංකාවේ නැගෙනහිර පළාතේ ත්‍රිකුණාමලය නගරයේ, ඉන්දියන් සාගරය දෙසට උසින් නැඟී සිටින ස්වාමි පර්වතය (Swami Rock) මත පිහිටා ඇති කෝනේශ්වරම් කෝවිල (Koneswaram Temple) ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රසිද්ධම හින්දු පූජනීය ස්ථාන අතරින් එකකි. ශිව දෙවියන්ට කැප වූ මෙම කෝවිල, සියවස් ගණනාවක් පුරා ආගමික භක්තිය, ඉතිහාසය, සංස්කෘතිය සහ වාස්තු විද්‍යාත්මක උරුමය එකට එක් කරන අගනා ස්ථානයක් ලෙස සැලකේ. "දහසක් කුළුණු සහිත කෝවිල" ලෙසද හැඳින්වූ කෝනේශ්වරම් කෝවිල, අතීතයේදී දකුණු ආසියාවේ විශාලතම ශිව කෝවිල් අතරින් එකක් වූ බව ඉතිහාසඥයන් සඳහන් කරයි. කාලයේ විවිධ දේශපාලනික හා යුධ අභියෝගවලට මුහුණ දුන්නද, එහි ආගමික වැදගත්කම කිසිදා අඩු නොවීය. අද වන විට මෙම කෝවිල ශ්‍රී ලාංකික හින්දු බැතිමතුන්ට පමණක් නොව, ලොව පුරා සංචාරකයන්ටද ආකර්ෂණීය ස්ථානයක් වී ඇත. මෙම ලිපියෙන් කෝනේශ්වරම් කෝවිලේ ඉතිහාසය, ජනප්‍රවාද, ආගමික වැදගත්කම සහ ශ්‍රී ලංකාවේ සංස්කෘතික උරුමයට එය ලබා දෙන දායකත්වය පිළිබඳ සවිස්තරාත්මකව විමසා බලමු. කෝනේශ්වරම් කෝවිලේ ඉතිහාසය කෝනේශ්වරම් කෝවිලේ ආරම්භය පිළිබඳ නිශ්චිත දිනයක් හඳුනාගෙන නොතිබුණද, බොහෝ පුරාවිද්‍යාඥයන් හා ඉතිහාසඥයන් විශ්වාස කරන්නේ මෙම කෝවිල වසර දෙදහසකටත් වඩා පැරණි බවයි. පුරාණ දෙමළ සාහිත්‍ය කෘති, සෙල්ලිපි සහ විවිධ ඉතිහාස වාර්තා මෙම කෝවිල පිළිබඳ තොරතුරු සඳහන් කර තිබේ. අතීතයේදී චෝළ, පාණ්ඩ්‍ය සහ පල්ලව රාජවංශවල රජවරු මෙම කෝවිලට විශාල අනුග්‍රහයක් ලබා දී ඇති බව සඳහන් වේ. ඔවුන් විසින් කෝවිල පුළුල් කිරීම, අලංකාර කිරීම සහ ආගමික කටයුතු පවත්වාගෙන යාම සඳහා විශාල දායකත්වයක් ලබා දී ඇත. ත්‍රිකුණාමලය වරාය ලෝකයේ ස්වභාවික ගැඹුරු වරායන් අතරින් එකක් වූ බැවින්, ඉන්දියාව, අරාබිය, චීනය සහ අග්නිදිග ආසියාවේ වෙළෙන්දන් නිතර මෙහි පැමිණියහ. එමඟින් කෝනේශ්වරම් කෝවිල ආගමික මධ්‍යස්ථානයක් පමණක් නොව, සංස්කෘතික හා වෙළෙඳ සබඳතා වර්ධනය වූ ස්ථානයක් බවටද පත්විය. ස්වාමි පර්වතය (Swami Rock) කෝනේශ්වරම් කෝවිලේ විශේෂත්වය වන්නේ එය පිහිටා ඇති ස්ථානයයි. ඉන්දියන් සාගරය දෙසට උසින් පිහිටි ස්වාමි පර්වතය ශ්‍රී ලංකාවේ සුන්දරම ස්වභාවික දර්ශන අතරින් එකකි. මෙම ස්ථානයේ සිට ත්‍රිකුණාමලය වරාය, නිල් පැහැති මුහුද සහ අවට වෙරළ තීරය නරඹන විට අතිශය මනරම් දර්ශනයක් දිස්වේ. උදෑසන හිරු උදාව සහ සවස හිරු බැස යාම නරඹන සංචාරකයන්ට මෙය අමතක නොවන අත්දැකීමක් වේ. කෝවිල තුළ පැවැත්වෙන පූජා, සීනු හඬ සහ මුහුදේ රළ හඬ එකට මුසු වන විට ඇතිවන ආධ්‍යාත්මික පරිසරය බැතිමතුන්ගේ සිත් සන්සුන් කරයි. කෝනේශ්වරම් කෝවිල හා බැඳුණු ජනප්‍රවාද ඉතිහාසය මෙන්ම ජනප්‍රවාදද මෙම කෝවිලට විශාල වටිනාකමක් එක් කරයි. රාවණා රජුගේ කතාව රාමායණයේ සඳහන් රාවණා රජු ශිව දෙවියන්ගේ මහත් භක්තිකයෙකු වූ බව හින්දු සම්ප්‍රදාය සඳහන් කරයි. ජනප්‍රවාදවලට අනුව, රාවණා නිරන්තරයෙන් කෝනේශ්වරම් කෝවිලට පැමිණ ශිව දෙවියන්ට පූජා පැවැත්වූ බව විශ්වාස කෙරේ. තවත් කතාවකට අනුව, රාවණාගේ මව ශිව භක්තිකාවක් වූ අතර, ඇයගේ භක්තිය වෙනුවෙන් රාවණා මෙම කෝවිල ගොඩනැගීමට හෝ සංවර්ධනය කිරීමට දායක වූ බව කියැවේ. මෙම කතා ඉතිහාසමය වශයෙන් තහවුරු වී නොතිබුණද, ඒවා අදත් හින්දු බැතිමතුන්ගේ විශ්වාසයන්හි වැදගත් ස්ථානයක් ගනී. ශිව දෙවියන්ගේ පූජනීය සලකුණු ස්වාමි පර්වතය ආශ්‍රිතව ශිව දෙවියන්ගේ පියසටහන් ලෙස සැලකෙන සලකුණු පිළිබඳද ජනප්‍රවාද පවතී. සමහර අය ඒවා ශිව දෙවියන්ගේ සලකුණු ලෙස විශ්වාස කරන අතර, තවත් පිරිසක් පුරාණ ඍෂිවරුන් මෙහි භාවනා කළ බවට විශ්වාස කරති. මෙවැනි ජනප්‍රවාද කෝවිලේ ආගමික ගෞරවය තවදුරටත් ඉහළ නංවයි. ලවර්ස් ලීප් (Lover's Leap) කෝවිලට ආසන්නව පිහිටි ලවර්ස් ලීප් නම් ප්‍රපාතයද ජනප්‍රවාදවලින් පිරී ඇත. එක් ජනප්‍රවාදයකට අනුව, ලන්දේසි නිලධාරියෙකුගේ දියණිය සිය ආදරය අහිමි වීමෙන් පසු මෙම ප්‍රපාතයෙන් මුහුදට පැන සියදිවි නසාගෙන ඇත. අද මෙම ස්ථානය සංචාරකයන්ට ඉතා ජනප්‍රිය දර්ශන ස්ථානයක් වන අතර, මුහුදේ අලංකාර දසුන් නැරඹීමට විශාල පිරිසක් මෙහි පැමිණෙති. පුරාණ කෝනේශ්වරම් කෝවිලේ විශිෂ්ටත්වය ඉතිහාස වාර්තාවලට අනුව, මුල් කෝනේශ්වරම් කෝවිල අතිශය විශාල හා අලංකාර ආගමික සංකීර්ණයක් විය. එය "දහසක් කුළුණු සහිත කෝවිල" ලෙස හැඳින්වීමට හේතු වූයේ එහි තිබූ විශාල ශිලා කුළුණු, කැටයම් සහ අලංකාර මණ්ඩපයන්ය. දකුණු ඉන්දීය ද්‍රාවිඩ වාස්තු විද්‍යා ශෛලියට අනුව ඉදිකර තිබූ මෙම කෝවිලේ බිත්ති, ගෝපුරම්, ශිලා රූප සහ අලංකාර කැටයම් එම යුගයේ ඉහළම ශිල්පීය නිර්මාණ ලෙස සැලකේ. කෝවිලේ පැවති රන් ආභරණ, ලෝහ ප්‍රතිමා සහ වටිනා පූජා භාණ්ඩ පිළිබඳවද පුරාණ වාර්තාවල සඳහන් වන අතර, ඒවා දකුණු ආසියාවේ ප්‍රසිද්ධම හින්දු ආගමික මධ්‍යස්ථානවලින් එකක් බවට කෝනේශ්වරම් කෝවිල පත් කළේය. ත්‍රිකුණාමලයේ සංස්කෘතික හා වෙළෙඳ වැදගත්කම පුරාණ කාලයේ ත්‍රිකුණාමලය වරාය ලෝකයේ වැදගත්ම ස්වභාවික වරායන් අතරින් එකක් විය. එම නිසා විවිධ රටවල වෙළෙන්දන්, නාවිකයන් සහ සංචාරකයන් මෙහි පැමිණියහ. ඔවුන් බොහෝ දෙනෙක් කෝනේශ්වරම් කෝවිලටද ගොස් ආශීර්වාද ලබා ගැනීම සිරිතක් කරගෙන තිබුණි. මේ නිසා කෝවිල විවිධ සංස්කෘතික සබඳතා ගොඩනැගුණු ආගමික මධ්‍යස්ථානයක් බවට පත් විය. කෝවිල ආශ්‍රිතව කලා, සංගීතය, නර්තනය සහ ආගමික සාහිත්‍යයද වර්ධනය වූ අතර, එය නැගෙනහිර පළාතේ සංස්කෘතික ජීවිතයට විශාල බලපෑමක් ඇති කළේය. පෘතුගීසීන් විසින් කෝවිල විනාශ කිරීම කෝනේශ්වරම් කෝවිලේ ඉතිහාසයේ අඳුරුම පරිච්ඡේදය ලෙස සැලකෙන්නේ 1624 වර්ෂයේ සිදු වූ පෘතුගීසි ආක්‍රමණයයි. එම කාලයේ ශ්‍රී ලංකාවේ වෙරළබඩ ප්‍රදේශ රැසක් පෘතුගීසි පාලනය යටතේ පැවති අතර, ඔවුන්ගේ අරමුණ වූයේ වෙළෙඳ බලය තහවුරු කිරීමත්, ක්‍රිස්තියානි ආගම ප්‍රචාරය කිරීමත්ය. මෙම ප්‍රතිපත්තිය යටතේ කෝනේශ්වරම් කෝවිල විනාශ කිරීමට ඔවුන් තීරණය කළහ. එහි තිබූ ශිලා ප්‍රතිමා, මූර්ති, කැටයම් සහ වටිනා පූජා භාණ්ඩ විනාශ කරනු ලැබූ අතර, බොහෝ ශිලා නිර්මාණ මුහුදට දමා ඇති බව ඉතිහාස වාර්තා සඳහන් කරයි. කෝවිලේ ගල් කුළුණු සහ ගොඩනැගිලිවල කොටස් පෘතුගීසීන් විසින් අසල පිහිටි ෆෝට් ෆ්‍රෙඩ්රික් (Fort Frederick) බලකොටුව ඉදිකිරීම සඳහාද භාවිතා කළ බවට සාක්ෂි පවතී. මෙය ශ්‍රී ලංකාවේ ආගමික හා සංස්කෘතික උරුමයට සිදු වූ විශාලම හානිවලින් එකක් ලෙස සැලකේ. මුහුදෙන් හමුවූ පුරාවස්තු කෝනේශ්වරම් කෝවිල විනාශ කිරීමෙන් පසු සියවස් ගණනාවක් ගතවූවත්, එහි උරුමය සම්පූර්ණයෙන්ම අතුරුදන් නොවීය. ස්වාමි පර්වතය ආසන්න මුහුදු පතුලේ සිදු කළ පුරාවිද්‍යාත්මක ගවේෂණවලදී පුරාණ කෝවිලට අයත් ශිලා ප්‍රතිමා, ලෝහ මූර්ති, කැටයම් සහ විවිධ පූජා භාණ්ඩ සොයා ගැනීමට හැකි විය. මෙම සොයාගැනීම් මඟින් පෘතුගීසීන් විසින් කෝවිලේ වටිනා වස්තු මුහුදට විසි කළ බවට තිබූ ඉතිහාස වාර්තා තහවුරු විය. අද මෙම පුරාවස්තු ශ්‍රී ලංකාවේ සංස්කෘතික උරුමයේ වටිනා කොටසක් ලෙස සංරක්ෂණය කර ඇත. කෝවිල නැවත ගොඩනැගීම පෘතුගීසි ආක්‍රමණයෙන් පසු වසර ගණනාවක් තිස්සේ කෝවිල විනාශ වූ තත්ත්වයේ පැවතුණද, හින්දු බැතිමතුන්ගේ කැපවීම නිසා එය නැවත ගොඩනැගීමට හැකි විය. වර්තමානයේ දැකිය හැකි කෝනේශ්වරම් කෝවිල ද්‍රාවිඩ වාස්තු විද්‍යාත්මක ලක්ෂණ රැසක් රැකගෙන නවීන ලෙස ප්‍රතිසංස්කරණය කර ඇත. මුල් කෝවිලේ අලංකාරය සම්පූර්ණයෙන්ම නැවත නිර්මාණය කිරීමට නොහැකි වුවද, එහි ආගමික සම්ප්‍රදායන් සහ ඓතිහාසික වටිනාකම සුරැකීමට විශාල උත්සාහයක් ගෙන ඇත. වාස්තු විද්‍යාත්මක අලංකාරය කෝනේශ්වරම් කෝවිල ද්‍රාවිඩ හින්දු වාස්තු විද්‍යාවේ විශිෂ්ට උදාහරණයකි. කෝවිලේ විශේෂ ලක්ෂණ අතර, උසින් දිස්වන වර්ණවත් ගෝපුරම හින්දු දෙවිදේවතාවන්ගේ සවිස්තරාත්මක මූර්ති පුරාණ කතා නිරූපණය කරන කැටයම් ශිව දෙවියන්ට කැප වූ ප්‍රධාන ගර්භගෘහය විවිධ දේවතාවන්ට වෙන් කළ අනුශාසන මණ්ඩප සාම්ප්‍රදායික ශිලා කුළුණු පුදබිම් සහ භාවනා සඳහා නිස්කලංක පරිසරය යන අංග දැකිය හැකිය. කෝවිලේ සෑම නිර්මාණයක්ම ආගමික සංකේත හා කලාත්මක හැකියාව මනාව විදහා දක්වයි. ආගමික වැදගත්කම කෝනේශ්වරම් කෝවිල ශ්‍රී ලංකාවේ පිහිටි පංච ඊශ්වරම් (Pancha Ishwaram) ශිව කෝවිල් පහෙන් එකකි. හින්දු බැතිමතුන් විශ්වාස කරන්නේ මෙහි ශිව දෙවියන්ට පූජා කිරීමෙන්, ආත්මික සැනසීම ලැබෙන බව, පවුලට සෞභාග්‍ය උදාවන බව, බාධක දුරු වන බව, සෞඛ්‍යය හා සෙත සැලසෙන බව, ජීවිතයට ආශීර්වාද ලැබෙන බවයි. සෑම දිනකම උදෑසන සහ සවස පූජා පැවැත්වෙන අතර, අභිෂේක, මල් පූජා, දීප පූජා සහ වේද මන්ත්‍රෝච්චාරණය සාම්ප්‍රදායික ආකාරයෙන් සිදු කෙරේ. ප්‍රධාන උත්සව මහා ශිව රාත්‍රී මෙය කෝවිලේ වැදගත්ම ආගමික උත්සවයයි. දහස් සංඛ්‍යාත බැතිමතුන් මුළු රාත්‍රිය පුරාම ශිව දෙවියන් වන්දනා කරමින් භජනා, පූජා සහ ආගමික වතාවත්වල නිරත වෙති. රථෝත්සවය කෝවිලේ වාර්ෂික රථ පෙරහැර නැගෙනහිර පළාතේ විශාලතම හින්දු උත්සව අතරින් එකකි. අලංකාර ලෙස සැරසූ රථයක තැන්පත් කළ දේව ප්‍රතිමාව වීථි සංචාරය කරන අතර, සංගීත කණ්ඩායම්, නැටුම් කණ්ඩායම් සහ දහස් සංඛ්‍යාත බැතිමතුන් එයට එක් වෙති. නවරාත්‍රී උත්සවය දේවී පාර්වතීට කැප වූ මෙම උත්සවය දින නවයක් පුරා පැවැත්වේ. මෙම කාලය තුළ කෝවිල විදුලි ආලෝකයෙන් සහ මල් සැරසිලිවලින් අලංකාර කරනු ලබන අතර, භක්ති ගීත, ආගමික දේශනා සහ සංස්කෘතික වැඩසටහන් සංවිධානය කෙරේ. සංස්කෘතික උරුමය කෝනේශ්වරම් කෝවිල නැගෙනහිර පළාතේ දෙමළ හින්දු සංස්කෘතිය ආරක්ෂා කිරීම සඳහා විශාල කාර්යභාරයක් ඉටු කර ඇත. මෙම කෝවිල හරහා, හින්දු ආගමික සම්ප්‍රදායන්, භක්ති ගීත, භාරත නාට්‍යම් වැනි සම්ප්‍රදායික නර්තන, ආගමික සාහිත්‍ය, පුරාණ චාරිත්‍ර, කලා හා ශිල්ප, පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට පවත්වාගෙන යාමට හැකි වී තිබේ. සංචාරක වැදගත්කම අද වන විට කෝනේශ්වරම් කෝවිල ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රධාන සංචාරක ආකර්ෂණ ස්ථානයක් බවට පත්ව ඇත. දේශීය හා විදේශීය සංචාරකයන් මෙහි පැමිණෙන්නේ ආගමික වන්දනාවට පමණක් නොව, ස්වාමි පර්වතයේ අලංකාර දර්ශනය නැරඹීමට, ත්‍රිකුණාමලය වරාය දැකීමට, ෆෝට් ෆ්‍රෙඩ්රික් නැරඹීමට, ලවර්ස් ලීප් වෙත යාමට, අවට නිදහසේ සැරිසරන මුවන් දැකීමට, ඓතිහාසික හා පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන අධ්‍යයනය කිරීමටද වේ. කෝවිල ආසන්නයේ පිහිටි නිලාවේලි වෙරළ, පිජන් දූපත ජාතික උද්‍යානය, මාබල් බීච් වැනි සංචාරක ස්ථානද එකම ගමනකදී නැරඹිය හැකිය. උරුම සංරක්ෂණය කෝනේශ්වරම් කෝවිලේ ඉතිහාසය සහ සංස්කෘතික වටිනාකම ආරක්ෂා කිරීම සඳහා රජයේ ආයතන, ආගමික භාරකාර මණ්ඩල, පුරාවිද්‍යාඥයන් සහ ප්‍රාදේශීය ජනතාව එක්ව කටයුතු කරති. මෙහිදී, පුරාණ පුරාවස්තු සංරක්ෂණය, කෝවිල් ගොඩනැගිලි නඩත්තු කිරීම, සෙල්ලිපි හා ශිලා නිර්මාණ ආරක්ෂා කිරීම, පර්යේෂණ දිරිමත් කිරීම, වගකීමෙන් යුත් සංචාරක ව්‍යාපාරය ප්‍රවර්ධනය කිරීම, වැනි කාර්යයන් සිදු කරයි. මෙම උත්සාහයන් නිසා අනාගත පරම්පරාවටද කෝනේශ්වරම් කෝවිලේ වටිනා උරුමය දැකගැනීමට අවස්ථාව හිමි වනු ඇත. සංචාරය කිරීමට පෙර දැනගත යුතු කරුණු කෝවිලට පැමිණෙන සෑම අයෙකුම ගෞරවනීය ඇඳුමින් සැරසී සිටීම සුදුසුය. කෝවිලට ඇතුළුවීමට පෙර පාවහන් ඉවත් කළ යුතු අතර, ඇතැම් පූජනීය ස්ථානවල ඡායාරූප ගැනීම සීමා කර තිබිය හැකිය. උදෑසන හෝ සවස කාලයේ සංචාරය කිරීමෙන් සිසිල් කාලගුණයත් සමඟ ඉන්දියන් සාගරයේ අලංකාර දසුන් විඳගැනීමට හැකි වේ. නිගමනය ත්‍රිකුණාමලයේ කෝනේශ්වරම් කෝවිල ශ්‍රී ලංකාවේ ආගමික, ඓතිහාසික සහ සංස්කෘතික උරුමයේ අගනා සම්පතකි. වසර දහස් ගණනක් පුරා පැවති එහි ඉතිහාසය, රාවණා රජු හා බැඳුණු ජනප්‍රවාද, පෘතුගීසි ආක්‍රමණයෙන් සිදු වූ විනාශය සහ නැවත ගොඩනැගීමේ කතාව මෙම ස්ථානයට සුවිශේෂී වටිනාකමක් එක් කරයි. අද වන විට කෝනේශ්වරම් කෝවිල හින්දු බැතිමතුන්ගේ ප්‍රධාන වන්දනා මධ්‍යස්ථානයක් පමණක් නොව, ශ්‍රී ලංකාවේ සංස්කෘතික විවිධත්වය, ආගමික සහජීවනය සහ ඓතිහාසික උරුමය නිරූපණය කරන සුවිශේෂී ස්ථානයක් ලෙසද සැලකේ. ස්වාමි පර්වතයේ සිට ඉන්දියන් සාගරය දෙස බලන විට, කෝනේශ්වරම් කෝවිල සියවස් ගණනාවක් පුරා රැකගෙන ආ භක්තිය, ඉතිහාසය සහ උරුමය අදත් නොවෙනස්ව දිදුලන බව සෑම අමුත්තෙකුටම අත්විඳිය හැකිය.