සමාජ මාධ්‍යවල ව්‍යාජ ඔන්ලයින් දීමනාවලට මිනිසුන් රැවටෙන්නේ කොහොමද?

හැඳින්වීම අද වන විට සමාජ මාධ්‍ය අපේ දෛනික ජීවිතයේ අත්‍යවශ්‍ය කොටසක් බවට පත්ව තිබෙනවා. Facebook, Instagram, TikTok සහ WhatsApp වැනි වේදිකා භාවිත කරමින් අපි මිතුරන් සමඟ සම්බන්ධ වෙනවා, අලුත් තොරතුරු දැනගන්නවා, භාණ්ඩ මිලදී ගන්නවා වගේම විවිධ වට්ටම් සහ විශේෂ දීමනා ගැනත් දැනුවත් වෙනවා. ඇඳුම් පැළඳුම්, ජංගම දුරකථන, ගෘහ උපකරණවල සිට හෝටල් සහ සංචාරක පැකේජ දක්වා විවිධ දීමනා දිනපතාම අපේ සමාජ මාධ්‍ය ගිණුම්වල දකින්න පුළුවන්. මේ අතරින් බොහෝ දීමනා සැබෑ ව්‍යාපාර විසින් ලබා දෙන ඒවා වුණත්, මිනිසුන් රවටා මුදල් හෝ පෞද්ගලික තොරතුරු ලබාගැනීමේ අරමුණින් පළ කරන ව්‍යාජ දීමනා ද තිබෙනවා. සාමාන්‍ය මිලට වඩා ඉතා අඩු මුදලකට දුරකථනයක් ලබාදෙන බව පවසන දැන්වීමක් හෝ වටිනා තෑග්ගක් දිනාගත් බව කියන පණිවිඩයක් දුටු විට බොහෝ දෙනෙක් ඒ ගැන වැඩිදුර සොයා නොබලා ක්‍රියා කිරීමට පෙළඹෙනවා. මෙවැනි වංචාවලට හසුවන්නේ තාක්ෂණය ගැන නොදන්නා අය පමණක් නොවෙයි. අන්තර්ජාලය හොඳින් භාවිත කරන අය පවා ආකර්ෂණීය දැන්වීම්, ව්‍යාජ පාරිභෝගික අදහස් සහ හදිසි තීරණ ගැනීමට බල කරන පණිවිඩ නිසා රැවටීමට ලක්විය හැකියි. ඒ නිසා සමාජ මාධ්‍ය භාවිත කරන සෑම කෙනෙකුම ව්‍යාජ ඔන්ලයින් දීමනා හඳුනාගන්නේ කෙසේද, ඒවාට හසු නොවී සිටින්නේ කෙසේද සහ වංචාවකට හසුවුවහොත් කළ යුත්තේ කුමක්ද යන්න පිළිබඳව දැනුවත්ව සිටීම වැදගත් වෙනවා. ව්‍යාජ ඔන්ලයින් දීමනා මිනිසුන්ගේ අවධානය දිනාගන්නේ ඇයි? ව්‍යාජ දීමනා සාර්ථක වීමට ප්‍රධාන හේතුවක් වන්නේ ඒවා මිනිසුන්ගේ සාමාන්‍ය අවශ්‍යතා සහ කැමැත්තන් ඉලක්ක කරගැනීමයි. අඩු මුදලකට හොඳ භාණ්ඩයක් මිලදී ගැනීමට, වටිනා තෑග්ගක් ලබාගැනීමට හෝ අමතර ආදායමක් උපයාගැනීමට කවුද අකමැති? වංචාකරුවන් මේ මිනිස් හැඟීම් හොඳින් තේරුම්ගෙන ඒවා තම වාසියට යොදාගන්නවා. උදාහරණයක් ලෙස, සාමාන්‍යයෙන් රුපියල් ලක්ෂයකට ආසන්න මුදලක් වැය වන ජංගම දුරකථනයක් ඉතා අඩු මිලකට ලබාදෙන බව දැන්වීමක සඳහන් විය හැකියි. ඒ සමඟම “අද පමණයි”, “සීමිත භාණ්ඩ ප්‍රමාණයක් පමණයි” හෝ “දැන්ම ඇණවුම් කරන්න” වැනි පණිවිඩයක් ද පළ කරනවා. මෙවැනි අවස්ථාවකදී හොඳ මිලකට භාණ්ඩය ලබාගැනීමට තිබෙන ආශාව නිසා පුද්ගලයා එහි සත්‍යතාව සොයා බැලීම අමතක කරන්න පුළුවන්. තවත් හේතුවක් වන්නේ සමාජ මාධ්‍ය තුළ ඇති විශ්වාසයයි. තම මිතුරෙකු යම් දැන්වීමක් බෙදාගෙන තිබීම හෝ ජනප්‍රිය ව්‍යාපාරයක නමක් එහි සඳහන් වීම නිසා එය සැබෑ එකක් බව ඇතැම් අය සිතනවා. නමුත් මිතුරෙකු දැන්වීමක් බෙදාගත් පමණින් හෝ ප්‍රසිද්ධ වෙළෙඳ නාමයක ලාංඡනයක් භාවිත කළ පමණින් එය විශ්වාසදායක බව තහවුරු වන්නේ නැහැ. සමාජ මාධ්‍යවල දකින්න ලැබෙන ප්‍රධාන ව්‍යාජ දීමනා වර්ග 1. ඉතා අඩු මිලකට භාණ්ඩ ලබාදෙන බව පවසන දැන්වීම් ව්‍යාජ ඔන්ලයින් දීමනාවලින් බහුලව දකින්න ලැබෙන ආකාරයක් වන්නේ වෙළෙඳපොළේ සාමාන්‍ය මිලට වඩා ඉතා අඩු මුදලකට භාණ්ඩ අලෙවි කරන බව පැවසීමයි. ජංගම දුරකථන, ලැප්ටොප් පරිගණක, සපත්තු, ඇඳුම්, රූපලාවණ්‍ය නිෂ්පාදන සහ ගෘහ උපකරණ මෙවැනි දැන්වීම්වල බහුලව දකින්න පුළුවන්. ඇතැම් දැන්වීම්වල භාණ්ඩයේ සැබෑ ඡායාරූප භාවිත කරන නිසා ඒවා විශ්වාසදායක ලෙස පෙනෙනවා. වංචාකරුවෙකුට මෙවැනි දැන්වීමක් පළ කර පාරිභෝගිකයාගෙන් මුදල් කලින් ලබාගැනීමට පුළුවන්. මුදල් ලැබුණු පසු භාණ්ඩය එවීම ප්‍රමාද කරනවා, පාරිභෝගිකයාගේ පණිවිඩවලට පිළිතුරු නොදෙනවා හෝ ගිණුම අවහිර කරනවා. සමහර අවස්ථාවලදී භාණ්ඩයක් එවුවත් එය දැන්වීමේ පෙන්වූ භාණ්ඩයට සමාන නොවිය හැකියි. කෙසේ වෙතත්, අඩු මිලක් තිබීම පමණක් වංචාවක් බවට සාක්ෂියක් නොවෙයි. සැබෑ ව්‍යාපාරත් වට්ටම් ලබාදෙනවා. නමුත් සාමාන්‍ය මිලට වඩා අසාමාන්‍ය ලෙස අඩු මිලක් දුටුවොත් ඒ ගැන තවදුරටත් සොයා බැලීම වැදගත්. 2. තෑගි දිනාගත් බව කියන ව්‍යාජ පණිවිඩ “ඔබ වටිනා තෑග්ගක් දිනාගෙන තිබෙනවා”, “ඔබට මුදල් ත්‍යාගයක් හිමිවී තිබෙනවා” හෝ “නොමිලේ ජංගම දුරකථනයක් ලබාගන්න” වැනි පණිවිඩ සමාජ මාධ්‍යවල දැකිය හැකියි. මෙවැනි පණිවිඩවලින් ඇතැම් ඒවා සැබෑ තරග හෝ ප්‍රවර්ධන වැඩසටහන් ලෙස පෙනුණත්, තවත් ඒවා පෞද්ගලික තොරතුරු ලබාගැනීමට හෝ මුදල් වංචා කිරීමට යොදාගන්නවා. තෑග්ග ලබාගැනීමට පෙර බෙදාහැරීමේ ගාස්තුවක් ගෙවන ලෙස, බැංකු තොරතුරු ලබාදෙන ලෙස හෝ ලබාදී ඇති සබැඳියක් විවෘත කරන ලෙස ඉල්ලා සිටිය හැකියි. ඇතැම් අවස්ථාවලදී බැංකු ගිණුමකට ඇතුළුවීමට අවශ්‍ය තොරතුරු ලබාගැනීමත් මෙහි අරමුණ විය හැකියි. සැබෑ තරගයකට පැහැදිලි නීතිරීති සහ තහවුරු කළ හැකි සංවිධායකයෙකු සිටිය යුතුයි. ඔබ බලාපොරොත්තු නොවූ තෑග්ගක් දිනාගත් බවට පණිවිඩයක් ලැබුණොත්, එය සඳහන් කරන ආයතනයේ නිල වෙබ් අඩවියෙන් හෝ තහවුරු කළ නිල සමාජ මාධ්‍ය ගිණුමෙන් ඒ පිළිබඳව සොයා බලන්න. 3. ව්‍යාජ ඔන්ලයින් වෙළෙඳසල් අද බොහෝ ව්‍යාපාර සමාජ මාධ්‍ය හරහා තම භාණ්ඩ අලෙවි කරනවා. ඒ නිසා සමාජ මාධ්‍ය පිටුවකින් භාණ්ඩයක් ඇණවුම් කිරීම සාමාන්‍ය දෙයක් බවට පත්ව තිබෙනවා. නමුත් මෙම තත්ත්වය වංචාකරුවන්ටත් අවස්ථාවක් ලබාදෙනවා. ඔවුන් ලස්සන ලාංඡන, භාණ්ඩවල ඡායාරූප, මිල ලැයිස්තු සහ පාරිභෝගික අදහස් ඇතුළත් කරමින් ව්‍යාජ වෙළෙඳසල් පිටු නිර්මාණය කරනවා. ඇතැම් විට සැබෑ ව්‍යාපාරයක නම සහ ඡායාරූප පවා අවසරයකින් තොරව භාවිත කරනවා. එවැනි පිටුවක් සැබෑ ව්‍යාපාරයක් ලෙස පෙනුණත්, එහි අරමුණ මුදල් ලබාගෙන අතුරුදන් වීම විය හැකියි. භාණ්ඩයක් ඇණවුම් කිරීමට පෙර පිටුව ආරම්භ කර ඇති කාලය, සම්බන්ධ කරගත හැකි දුරකථන අංක, ව්‍යාපාරයේ ලිපිනය සහ වෙනත් ස්වාධීන මූලාශ්‍රවල ඇති පාරිභෝගික අදහස් පරීක්ෂා කරන්න. අලුතින් ආරම්භ කළ පිටුවක් අනිවාර්යයෙන්ම වංචාවක් නොවුණත්, තහවුරු කළ හැකි තොරතුරු නොමැති නම් සැලකිලිමත් වීම අවශ්‍යයි. 4. ව්‍යාජ රැකියා සහ නිවසේ සිට මුදල් උපයන අවස්ථා අමතර ආදායමක් උපයාගැනීමට කැමති අය ඉලක්ක කරගනිමින් සමාජ මාධ්‍යවල විවිධ රැකියා දැන්වීම් පළ වෙනවා. විශේෂයෙන්ම සිසුන්, රැකියා සොයන තරුණ තරුණියන් සහ නිවසේ සිට වැඩ කිරීමට කැමති අය මෙවැනි දැන්වීම්වලට ආකර්ෂණය විය හැකියි. වීඩියෝවලට කැමැත්ත පළ කිරීම, සමාජ මාධ්‍ය ගිණුම් අනුගමනය කිරීම හෝ සරල කාර්යයන් කිහිපයක් කිරීමෙන් දිනකට විශාල මුදලක් උපයාගත හැකි බව ඇතැම් දැන්වීම්වල සඳහන් වෙනවා. සමහර වංචාකරුවන් මුලදී කුඩා මුදලක් ගෙවා විශ්වාසය ඇති කරනවා. පසුව වැඩි ආදායමක් ලබාගැනීමට හෝ උපයාගත් බව පෙන්වන මුදල් ලබාගැනීමට තමන්ගේ මුදල් තැන්පත් කරන ලෙස ඉල්ලා සිටිනවා. මුදල් තැන්පත් කළ පසු තවත් ගෙවීම් ඉල්ලා සිටීම හෝ සම්පූර්ණයෙන්ම සම්බන්ධතා නතර කිරීම සිදුවිය හැකියි. සැබෑ රැකියාවකදී සේවායෝජකයා කවුද, කළ යුතු කාර්යයන් මොනවාද සහ ගෙවීම් සිදුකරන්නේ කෙසේද යන්න පැහැදිලිව සඳහන් විය යුතුයි. රැකියාවක් ලබාදීමට පෙර මුදල් ඉල්ලා සිටීම සහ සුළු උත්සාහයකින් විශාල ආදායමක් සහතික කිරීම වැනි ලක්ෂණ ගැන විශේෂයෙන් සැලකිලිමත් වන්න. 5. ව්‍යාජ සංචාරක සහ හෝටල් දීමනා සංචාරය කිරීමට කැමති අයත් මෙවැනි වංචාවලට හසුවිය හැකියි. ඉතා අඩු මිලකට හෝටල් කාමර, නිවාඩු නිකේතන, ගුවන් ටිකට්පත් සහ සංචාරක පැකේජ ලබාදෙන බව පවසන දැන්වීම් ඒ අතරට අයත් වෙනවා. මෙවැනි දැන්වීම්වල සැබෑ හෝටල්වල සහ සංචාරක ස්ථානවල ඡායාරූප භාවිත කරන නිසා ඒවා විශ්වාසදායක ලෙස පෙනෙන්න පුළුවන්. නමුත් දැන්වීම පළ කරන පුද්ගලයාට අදාළ හෝටලය හෝ සංචාරක සේවාව සමඟ කිසිදු සම්බන්ධයක් නොතිබිය හැකියි. මුදල් ගෙවූ පසු එවැනි වෙන්කිරීමක් ඇත්ත වශයෙන්ම සිදු කර නොමැති බව පාරිභෝගිකයාට දැනගන්න ලැබෙන්න පුළුවන්. ඒ නිසා මුදල් ගෙවීමට පෙර හෝටලය හෝ සංචාරක ආයතනය වෙනත් විශ්වාසදායක මාර්ගයකින් සම්බන්ධ කරගෙන වෙන්කිරීම තහවුරු කරගැනීම වැදගත්. වංචාකරුවන් ව්‍යාජ දීමනා සැබෑ ඒවා ලෙස පෙන්වන්නේ කොහොමද? ව්‍යාජ දීමනා සාර්ථක වන්නේ ඒවා හඳුනාගැනීමට අපහසු වන ආකාරයෙන් සකස් කරන නිසයි. එක් ක්‍රමයක් වන්නේ ප්‍රසිද්ධ වෙළෙඳ නාම අනුකරණය කිරීමයි. සැබෑ සමාගමක නම, ලාංඡනය සහ ඡායාරූප භාවිත කරමින් ව්‍යාජ පිටුවක් සකස් කරනවා. පිටුවේ නම හෝ වෙබ් ලිපිනයේ තිබෙන සුළු වෙනසක් පාරිභෝගිකයාට නොපෙනී යා හැකියි. තවත් ක්‍රමයක් වන්නේ ව්‍යාජ පාරිභෝගික අදහස් පළ කිරීමයි. “මම භාණ්ඩය ලබාගත්තා”, “ඉතා හොඳ සේවාවක්” හෝ “මුදල් ගෙවූ විගස භාණ්ඩය ලැබුණා” වැනි අදහස් රැසක් දැකීමෙන් පාරිභෝගිකයාට විශ්වාසයක් ඇතිවිය හැකියි. නමුත් මෙවැනි අදහස් වංචාකරුවන් විසින්ම පළ කර තිබිය හැකියි. ඒ වගේම තීරණයක් ගැනීමට ඇති කාලය සීමා කරමින් මිනිසුන් ඉක්මන් කිරීමට ඔවුන් උත්සාහ කරනවා. “තව භාණ්ඩ තුනයි ඉතිරි”, “විනාඩි දහයකින් දීමනාව අවසන්” සහ “දැන්ම මුදල් ගෙවන්න” වැනි පණිවිඩ එයට උදාහරණයි. මෙවැනි පණිවිඩවල අරමුණ වන්නේ පාරිභෝගිකයාට සොයා බැලීමට කාලයක් නොදී ඉක්මනින් තීරණයක් ගැනීමට පෙළඹවීමයි. ඇතැම් වංචාකරුවන් සැබෑ වෙබ් අඩවිවලට සමාන ව්‍යාජ වෙබ් අඩවි ද නිර්මාණය කරනවා. එවැනි වෙබ් අඩවිවලට පිවිසීමෙන් මුරපද, බැංකු කාඩ්පත් තොරතුරු හෝ වෙනත් පෞද්ගලික දත්ත හෙළිවීමේ අවදානමක් තිබෙනවා. ඒ නිසා සමාජ මාධ්‍යවල දැන්වීමක් පළවී තිබීම පමණින් එය ආරක්ෂිත බව තීරණය නොකළ යුතුයි. සමාජ මාධ්‍ය ඇල්ගොරිතම මේ සඳහා බලපාන්නේ කොහොමද? Facebook, Instagram සහ TikTok වැනි වේදිකා පරිශීලකයන්ට අදාළ අන්තර්ගතයන් පෙන්වීම සඳහා විවිධ ඇල්ගොරිතම භාවිත කරනවා. පරිශීලකයා නරඹන වීඩියෝ, කැමැත්ත පළ කරන පළ කිරීම් සහ අන්තර්ගතයන් සමඟ සිදුකරන වෙනත් ක්‍රියාකාරකම් ඒ සඳහා බලපාන්න පුළුවන්. මෙම ක්‍රමය නිසා පරිශීලකයන්ගේ කැමැත්තට ගැළපෙන භාණ්ඩ සහ සේවා පිළිබඳ දැන්වීම් නිතර දැකීමට ලැබෙනවා. උදාහරණයක් ලෙස, ජංගම දුරකථන ගැන වීඩියෝ නරඹන කෙනෙකුට තවත් දුරකථන පිළිබඳ දැන්වීම් පෙන්වීමට ඉඩ තිබෙනවා. වංචාකරුවන්ටත් මෙවැනි තත්ත්වයන්ගෙන් වාසි ලබාගැනීමට උත්සාහ කළ හැකියි. ඔවුන් ආකර්ෂණීය ඡායාරූප, අඩු මිල ගණන් සහ විශාල වට්ටම් යොදාගනිමින් නිශ්චිත පාරිභෝගික පිරිසකගේ අවධානය දිනාගැනීමට උත්සාහ කරනවා. නමුත් එකම දැන්වීම නැවත නැවත පෙනීමෙන් හෝ එයට විශාල කැමැත්තන් සංඛ්‍යාවක් ලැබී තිබීමෙන් එය සැබෑ දීමනාවක් බව තහවුරු වන්නේ නැහැ. ඒ නිසා දැන්වීමේ ජනප්‍රියත්වය මත පමණක් විශ්වාසය තැබීම වෙනුවට ව්‍යාපාරයේ සත්‍යතාව සොයා බැලිය යුතුයි. ව්‍යාජ දීමනා පුද්ගලයන්ට සහ පවුල්වලට ඇති කරන බලපෑම ඔන්ලයින් වංචාවකින් සිදුවන හානිය මුදල් අහිමිවීමකට පමණක් සීමා වන්නේ නැහැ. සීමිත ආදායමකින් ජීවත්වන පවුලකට සුළු මුදලක් අහිමිවීම පවා ගැටලුවක් විය හැකියි. ආහාර, දරුවන්ගේ අධ්‍යාපනය, ප්‍රවාහන වියදම් හෝ නිවාස වියදම් සඳහා වෙන්කර තිබූ මුදලක් අහිමි වුවහොත් පවුලේ දෛනික ජීවිතයට බලපෑම් ඇතිවිය හැකියි. එමෙන්ම වංචාවකට හසුවූ පුද්ගලයන්ට ලැජ්ජාව, කනස්සල්ල සහ මානසික පීඩනය ඇතිවිය හැකියි. තමන් රැවටුණු බව අන් අයට පැවසීමට ඇතැම් අය බිය වෙනවා. එවැනි නිහඬතාවක් නිසා වංචාකරුවන්ට තවත් පුද්ගලයන් ඉලක්ක කරගැනීමට අවස්ථාව ලැබෙන්න පුළුවන්. පුද්ගලයාගේ හැඳුනුම්පත් තොරතුරු, මුරපද හෝ බැංකු තොරතුරු හෙළිවුවහොත් ගැටලුව තවත් බරපතළ විය හැකියි. එම තොරතුරු අනවසර ගනුදෙනු සඳහා හෝ වෙනත් පුද්ගලයන් ලෙස පෙනී සිටීමට යොදාගැනීමේ අවදානමක් තිබෙනවා. ව්‍යාපාරවලටත් මෙවැනි වංචා නිසා හානි සිදුවෙනවා. සැබෑ ව්‍යාපාරයක නම අනුකරණය කරමින් ව්‍යාජ පිටුවක් පවත්වාගෙන යන විට, එම පිටුවෙන් රැවටුණු පාරිභෝගිකයන් සැබෑ ව්‍යාපාරය පිළිබඳව ද වැරදි අදහසක් ඇතිකරගත හැකියි. මේ නිසා ඔන්ලයින් වංචා වැළැක්වීම පුද්ගලයෙකුගේ වගකීමක් පමණක් නොවෙයි. එය පවුල්, ව්‍යාපාර සහ සමස්ත සමාජයම අවධානය යොමු කළ යුතු කරුණක්. ශ්‍රී ලංකාවේ සමාජ මාධ්‍ය භාවිත කරන්නන් ආරක්ෂා විය හැක්කේ කෙසේද? ව්‍යාජ දීමනා සියල්ලම හඳුනාගත හැකි එකම ක්‍රමයක් නැහැ. නමුත් පුරුදු කිහිපයක් ඇතිකරගැනීමෙන් වංචාවකට හසුවීමේ අවදානම අඩු කරගන්න පුළුවන්. 1. මුදල් ගෙවීමට පෙර විකුණුම්කරු ගැන සොයා බලන්න. ව්‍යාපාරයේ නිල වෙබ් අඩවිය, සම්බන්ධ කරගත හැකි දුරකථන අංක, ලිපිනය සහ වෙනත් ස්වාධීන මූලාශ්‍රවල ඇති පාරිභෝගික අදහස් පරීක්ෂා කරන්න. දැන්වීමේ සඳහන් තොරතුරු පමණක් විශ්වාස නොකර, වෙනත් මාර්ගයකින් ව්‍යාපාරය සම්බන්ධ කරගන්න. 2. භාණ්ඩයේ මිල වෙනත් වෙළෙඳසල් සමඟ සසඳන්න. එම භාණ්ඩය විශ්වාසදායක වෙළෙඳසල් කිහිපයක අලෙවි කරන මිල ගණන් පරීක්ෂා කරන්න. මිල අසාමාන්‍ය ලෙස අඩු නම් ඒ සඳහා හේතුව සොයා බලන්න. ලාභදායී දීමනාවක් ලබාගැනීමේ ආශාව නිසා ආරක්ෂාව අමතක නොකරන්න. 3. ඉක්මන් තීරණ ගන්න එපා. වහාම මුදල් ගෙවීමට බල කරන හෝ ප්‍රශ්න ඇසීමට අවස්ථාවක් නොදෙන විකුණුම්කරුවන් ගැන සැලකිලිමත් වන්න. දීමනාව අවසන් වන බව පැවසීම පමණින් එය සැබෑ එකක් බවට පත්වන්නේ නැහැ. 4. භාණ්ඩයක් ලැබීමට පෙර මුදල් ගෙවීමේදී ප්‍රවේශම් වන්න. හැකි අවස්ථාවලදී පාරිභෝගික ආරක්ෂාව ලබාදෙන ගෙවීම් ක්‍රමයක් භාවිත කරන්න. භාණ්ඩය ලැබුණු පසු මුදල් ගෙවීමේ ක්‍රමය (Cash on Delivery) භාවිත කළත්, එමඟින් භාණ්ඩය සැබෑ එකක් බව හෝ විකුණුම්කරු විශ්වාසදායක බව සහතික වන්නේ නැහැ. ඇණවුම තහවුරු කිරීමට පෙර විකුණුම්කරුගේ කොන්දේසි පරීක්ෂා කරන්න. 5. බැංකු ආරක්ෂක තොරතුරු කිසිවෙකුට ලබාදෙන්න එපා. ඔබගේ බැංකු PIN අංකය, මුරපදය, එක් වරක් භාවිත කරන ආරක්ෂක කේතය (OTP) හෝ ගිණුම නැවත ලබාගැනීමට භාවිත කරන කේත කිසිදු විකුණුම්කරුවෙකුට ලබා නොදෙන්න. බැංකුවක නියෝජිතයෙකු ලෙස පෙනී සිටින පුද්ගලයෙකු ඉල්ලා සිටියත් මේ තොරතුරු හෙළි නොකළ යුතුයි. 6. වෙබ් සබැඳි විවෘත කිරීමේදී සැලකිලිමත් වන්න. පුද්ගලික හෝ ගෙවීම් තොරතුරු ඇතුළත් කිරීමට පෙර වෙබ් අඩවියේ ලිපිනය හොඳින් පරීක්ෂා කරන්න. නොදන්නා කෙටි සබැඳි, සැක සහිත ඇමුණුම් සහ වැරදි අක්ෂර සහිත වෙබ් ලිපින ගැන ප්‍රවේශම් වන්න. සැකයක් තිබේ නම් දැන්වීමේ සබැඳිය භාවිත කරනවා වෙනුවට අදාළ සමාගමේ නිල වෙබ් අඩවියට ඔබම පිවිසෙන්න. 7. තෑගි සහ තරග පිළිබඳව වෙනම තහවුරු කරගන්න. ඔබ තෑග්ගක් දිනාගෙන ඇති බවට පණිවිඩයක් ලැබුණොත්, එය සඳහන් කරන සමාගමේ නිල ගිණුමෙන් හෝ වෙබ් අඩවියෙන් තොරතුරු පරීක්ෂා කරන්න. හුරුපුරුදු ලාංඡනයක් තිබීම පමණින් පණිවිඩය විශ්වාස නොකරන්න. 8. සාක්ෂි සුරක්ෂිතව තබාගන්න. වංචාවක් පිළිබඳ සැකයක් ඇති වුවහොත් දැන්වීමේ තිර රූප, පණිවිඩ, ගෙවීම් රිසිට්පත්, ගිණුමේ නම සහ ගනුදෙනුවට අදාළ තොරතුරු සුරක්ෂිතව තබාගන්න. පැමිණිල්ලක් ඉදිරිපත් කිරීමේදී ඒවා ප්‍රයෝජනවත් විය හැකියි. ඔන්ලයින් වංචාවකට හසුවුවහොත් කළ යුත්තේ කුමක්ද? ඔබ ව්‍යාජ දීමනාවකට හසුවී ඇති බව දැනගත් විට හැකි ඉක්මනින් ක්‍රියා කිරීම වැදගත්. මුදල් බැංකු ගිණුමකට මාරු කර ඇත්නම් හෝ බැංකු තොරතුරු හෙළි කර ඇත්නම් වහාම ඔබේ බැංකුව හෝ අදාළ ගෙවීම් සේවා සපයන්නා සම්බන්ධ කරගන්න. සිදුවූ දේ පැහැදිලි කර ගනුදෙනුව නතර කිරීමට, විමර්ශනය කිරීමට හෝ මුදල් ආපසු ලබාගැනීමේ හැකියාවක් තිබේදැයි විමසන්න. මුදල් මාරු කළ පසු එය අනිවාර්යයෙන්ම ආපසු ලබාගත හැකි බවට සහතිකයක් නැහැ. ඔබගේ මුරපදයක් හෙළිවී ඇත්නම් එය වහාම වෙනස් කරන්න. වෙනත් ගිණුම්වලත් එම මුරපදය භාවිත කර ඇත්නම් ඒවායේ මුරපද ද වෙනස් කරන්න. හැකි නම් ද්විත්ව සත්‍යාපනය (Two-factor authentication) සක්‍රීය කර, ඔබ හඳුනා නොගන්නා උපාංගවලින් ගිණුමට ඇතුළුවී ඇත්දැයි පරීක්ෂා කරන්න. ව්‍යාජ දැන්වීම හෝ සමාජ මාධ්‍ය ගිණුම අදාළ වේදිකාවට වාර්තා කරන්න. මුදල් අහිමිවී ඇත්නම් හෝ පෞද්ගලික තොරතුරු අනිසි ලෙස භාවිත කර ඇත්නම් අදාළ සාක්ෂි සමඟ ශ්‍රී ලංකා පොලිසියට හෝ සුදුසු සයිබර් අපරාධ පැමිණිලි මාර්ගයකට පැමිණිලි කරන්න. බැංකු වංචාවක් නම් ඔබේ බැංකුවේ නිල පැමිණිලි ක්‍රියාවලිය අනුගමනය කරන්න. එම වංචාව ඔබේ මිතුරන් අතරත් පැතිරෙන බව පෙනේ නම් ඔවුන් දැනුවත් කරන්න. එහෙත් තහවුරු නොකළ චෝදනා ප්‍රසිද්ධ කිරීමෙන් හෝ වෙනත් පුද්ගලයන්ගේ පෞද්ගලික තොරතුරු හෙළි කිරීමෙන් වළකින්න. තවත් වැදගත් කරුණක් වන්නේ අහිමි වූ මුදල් ආපසු ලබාදෙන බව පවසමින් මුලින් මුදල් ඉල්ලා සිටින පුද්ගලයන් ගැන සැලකිලිමත් වීමයි. වංචාවකට හසුවූ අය නැවත ඉලක්ක කරගනිමින් මුදල් ආපසු ලබාගැනීමට උදව් කරන බව පවසන තවත් වංචාකරුවන් සිටිය හැකියි. ඩිජිටල් දැනුවත්භාවය වැදගත් වන්නේ ඇයි? ඔන්ලයින් වංචා වැළැක්වීමට පුද්ගලයන්ගේ අවධානය පමණක් ප්‍රමාණවත් වන්නේ නැහැ. පවුල්, පාසල්, අධ්‍යාපන ආයතන, ව්‍යාපාර සහ සමාජ මාධ්‍ය වේදිකා සියල්ලටම මේ සම්බන්ධයෙන් කාර්යභාරයක් තිබෙනවා. දෙමාපියන් දරුවන් සමඟ අන්තර්ජාල ආරක්ෂාව පිළිබඳව සාකච්ඡා කළ යුතුයි. පාසල් සහ වෙනත් අධ්‍යාපන ආයතන සිසුන්ට අන්තර්ජාලයේ තොරතුරු පරීක්ෂා කරන ආකාරය, සැක සහිත සබැඳි හඳුනාගැනීම සහ පෞද්ගලික තොරතුරු ආරක්ෂා කරගැනීම පිළිබඳව දැනුම ලබාදිය හැකියි. ව්‍යාපාරවලටත් තම නිල සමාජ මාධ්‍ය ගිණුම් සහ නිල ගෙවීම් ක්‍රම පිළිබඳව පාරිභෝගිකයන් දැනුවත් කළ හැකියි. එමෙන්ම සමාජ මාධ්‍ය වේදිකා ව්‍යාජ ගිණුම් හඳුනාගැනීම, පැමිණිලි භාරගැනීම සහ වංචනික අන්තර්ගත ඉවත් කිරීම සඳහා වඩාත් කාර්යක්ෂම ක්‍රම භාවිත කළ යුතුයි. එහෙත් කිසිදු සමාජ මාධ්‍ය වේදිකාවකට සියලුම ව්‍යාජ දැන්වීම් පරිශීලකයන්ට පෙනීමට පෙර හඳුනාගත හැකි බවට සහතිකයක් ලබාදිය නොහැකියි. ඒ නිසා සෑම පරිශීලකයෙකුම තමන්ගේ ආරක්ෂාව පිළිබඳව දැනුවත්ව සිටීම අවශ්‍යයි. නිගමනය සමාජ මාධ්‍යවල දකින්න ලැබෙන ව්‍යාජ ඔන්ලයින් දීමනා සාර්ථක වන්නේ මිනිසුන්ගේ අවධානය දිනාගැනීමටත්, ඔවුන් ඉක්මන් තීරණ ගැනීමට පෙළඹවීමටත් ඒවා සකස් කර ඇති නිසයි. අඩු මිලකට භාණ්ඩයක් ලබාගැනීමට ඇති ආශාව, නොමිලේ තෑග්ගක් දිනාගැනීමේ බලාපොරොත්තුව සහ අමතර ආදායමක් උපයාගැනීමට ඇති අවශ්‍යතාව මෙවැනි වංචා සඳහා මිනිසුන්ගේ අවධානය දිනාගැනීමට යොදාගන්නවා. මෙවැනි වංචාවලින් ආරක්ෂා වීමට හොඳම ක්‍රමය වන්නේ ඉක්මන් නොවී තොරතුරු තහවුරු කරගැනීමයි. විකුණුම්කරු ගැන සොයා බැලීම, අසාමාන්‍ය මිල ගණන් ගැන සැලකිලිමත් වීම, සැක සහිත සබැඳිවලින් වැළකීම සහ බැංකු ආරක්ෂක තොරතුරු කිසිවෙකුට ලබා නොදීම ඉතා වැදගත්. සමාජ මාධ්‍ය අපට සන්නිවේදනය කිරීමට, භාණ්ඩ මිලදී ගැනීමට සහ අලුත් දේ ඉගෙනගැනීමට බොහෝ අවස්ථා ලබාදෙනවා. නමුත් එම අවස්ථාවලින් ප්‍රයෝජන ගන්නා අතරම ආරක්ෂිතව කටයුතු කිරීමත් අපේ වගකීමක්. දැන්වීමක් දුටු විට එහි ආකර්ෂණීය පෙනුමට පමණක් රැවටෙන්නේ නැතිව, එහි සත්‍යතාව සොයා බැලීමට පුරුදු වීමෙන් අපටත් අපේ පවුලේ අයටත් මුදල් සහ පෞද්ගලික තොරතුරු ආරක්ෂා කරගැනීමට හැකි වෙනවා. ඒ වගේම අප දන්නා අය සමඟ නිවැරදි තොරතුරු බෙදාගැනීමෙන් තවත් බොහෝ දෙනෙකු මෙවැනි වංචාවලට හසුවීමෙන් වළක්වාගන්නත් පුළුවන්.