ශ්‍රී ලංකාවේ විශ්වවිද්‍යාල අධ්‍යාපනය කෘත්‍රිම බුද්ධිය වෙනස් කරමින් සිටින ආකාරය

කෘත්‍රිම බුද්ධිය හෙවත් Artificial Intelligence (AI) අද ලෝකයේ වේගයෙන්ම වර්ධනය වන තාක්ෂණික ක්ෂේත්‍රයක් බවට පත්ව තිබේ. ChatGPT වැනි Generative AI මෙවලම් ජනප්‍රිය වීමත් සමඟ AI තාක්ෂණය තොරතුරු සෙවීම, ලිවීම, පරිවර්තනය, පර්යේෂණ සහ ඉගෙනුම් ක්‍රියාවලියට සෘජුවම සම්බන්ධ වී ඇත. මෙම වෙනස පාසල් අධ්‍යාපනයට පමණක් සීමා නොවී විශ්වවිද්‍යාල අධ්‍යාපනයටද දැඩි බලපෑමක් එල්ල කරමින් පවතී. ශ්‍රී ලංකාව තුළද AI පිළිබඳ අවධානය වේගයෙන් වැඩි වෙමින් තිබේ. ශ්‍රී ලංකාවේ ජාතික AI උපායමාර්ගය තුළ උසස් අධ්‍යාපනය සඳහා නව AI උපාධි පාඨමාලා, පවතින පාඨමාලා යාවත්කාලීන කිරීම, පශ්චාත් උපාධි AI අධ්‍යාපනය, ව්‍යාපාර අධ්‍යාපනයට AI සම්බන්ධ කිරීම සහ සියලුම විශ්වවිද්‍යාල සිසුන් සඳහා මූලික AI සාක්ෂරතාව ලබාදීම වැනි යෝජනා ඇතුළත් වේ. එමෙන්ම 2026 මැයි මාසයේදී ශ්‍රී ලංකා විශ්වවිද්‍යාල ප්‍රතිපාදන කොමිෂන් සභාව (UGC) සහ එක්සත් ජනපද තානාපති කාර්යාලයේ සහයෝගයෙන් රාජ්‍ය විශ්වවිද්‍යාල සඳහා AI ප්‍රතිපත්ති රාමුවක් හඳුන්වාදීමේ ක්‍රියාවලිය ආරම්භ කර ඇත. එහි අරමුණ AI තාක්ෂණය ඉගැන්වීම, ඉගෙනීම, පර්යේෂණ, පරිපාලනය සහ ශිෂ්‍ය සහාය සඳහා වගකීම් සහගත හා ආචාරධර්මීය ආකාරයෙන් භාවිත කිරීම සඳහා මඟ පෙන්වීම ලබාදීමයි. AI විශ්වවිද්‍යාල ඉගෙනුම් ක්‍රියාවලිය වෙනස් කරන ආකාරය අතීතයේදී විශ්වවිද්‍යාල සිසුන් තම අධ්‍යයන කටයුතු සඳහා ප්‍රධාන වශයෙන් පෙළපොත්, පුස්තකාල, දේශන සටහන්, පර්යේෂණ පත්‍රිකා සහ ගුරුවරුන්ගේ උපදෙස් මත රඳා සිටියහ. අද වන විට AI මෙවලම් මෙම සාම්ප්‍රදායික ඉගෙනුම් ක්‍රමවලට අමතර නව සහායක් ලබාදෙයි. උදාහරණයක් ලෙස, ශිෂ්‍යයෙකුට තමාට අපහසු විෂයයක් පිළිබඳ සරල පැහැදිලි කිරීමක් AI මෙවලමකින් ලබාගත හැකිය. එසේම උදාහරණ, ප්‍රශ්න, සාරාංශ, විෂය කරුණු වෙන්කර දැක්වීම් සහ අධ්‍යයන සැලසුම් සකස් කර ගැනීමටද AI භාවිත කළ හැකිය. උදාහරණයක් ලෙස ආර්ථික විද්‍යාව හදාරන ශිෂ්‍යයෙකුට උද්ධමනය පිළිබඳ සරල උදාහරණයක් ඉල්ලා සිටිය හැකිය. පරිගණක විද්‍යා ශිෂ්‍යයෙකුට programming concept එකක් තේරුම් ගැනීමට උපකාර ලබාගත හැකිය. සමාජ විද්‍යාව හදාරන ශිෂ්‍යයෙකුට සංකීර්ණ න්‍යායක් පිළිබඳ විවිධ ආකාරයේ පැහැදිලි කිරීම් ලබාගත හැකිය. මේ නිසා AI යනු ගුරුවරයා වෙනුවට පැමිණෙන තාක්ෂණයක් ලෙස නොව, ඉගෙනුම් සහායකයකු ලෙස භාවිත කළ හැකිය. පුද්ගලික අවශ්‍යතාවයට ගැළපෙන ඉගෙනීම AI මඟින් විශ්වවිද්‍යාල අධ්‍යාපනයේ ඇති කළ හැකි වැදගත් වෙනසක් වන්නේ පුද්ගලික අවශ්‍යතාවයට ගැළපෙන ඉගෙනුම හෙවත් personalized learning ය. විශ්වවිද්‍යාලයක එකම පන්තියක සිසුන් සිය ගණනක් සිටිය හැකිය. එම සියලු සිසුන්ගේ දැනුම් මට්ටම එක සමාන නොවේ. ඇතැම් සිසුන්ට යම් සංකල්පයක් ඉතා පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකි අතර තවත් සිසුන්ට එය අවබෝධ කර ගැනීමට වැඩි කාලයක් අවශ්‍ය වේ. AI මඟින් සිසුවාගේ අවශ්‍යතාවයට අනුව සරල හෝ ගැඹුරු පැහැදිලි කිරීම් ලබාගැනීමට හැකි වේ. දුෂ්කර මාතෘකාවක් පිළිබඳ තවත් උදාහරණ ඉල්ලා සිටීමටත්, පුහුණු ප්‍රශ්න ලබාගැනීමටත් හැකිය. විශාල ශිෂ්‍ය සංඛ්‍යාවක් සිටින ශ්‍රී ලංකාවේ විශ්වවිද්‍යාල පද්ධතිය තුළ මෙය ප්‍රයෝජනවත් විය හැකිය. එහෙත් AI මඟින් පුද්ගලික ඉගෙනුම ලබාදීමේදී මිනිස් සම්බන්ධතාවය සම්පූර්ණයෙන් ඉවත් නොකළ යුතුය. අධ්‍යාපනය යනු තොරතුරු ලබාගැනීම පමණක් නොවන බැවිනි. පැවරුම් සහ වාර්තා ලිවීමේ වෙනස්කම් AI පැමිණීමත් සමඟ විශ්වවිද්‍යාල සිසුන්ගේ පැවරුම් සහ වාර්තා සකස් කිරීමේ ක්‍රමයද වෙනස් වී ඇත. සිසුන්ට AI භාවිත කර මාතෘකා සඳහා අදහස් ලබාගැනීමට, outline එකක් සකස් කිරීමට, භාෂා දෝෂ නිවැරදි කිරීමට, කරුණු සංවිධානය කිරීමට සහ යම් සංකල්පයක් පිළිබඳ පැහැදිලි කිරීමක් ලබාගැනීමට හැකිය. මෙය නිවැරදි ආකාරයෙන් භාවිත කළහොත් ඉගෙනීමට විශාල සහායක් විය හැකිය. උදාහරණයක් ලෙස ශිෂ්‍යයෙකු තමන් විසින් ලියන ලද ලිපියක ව්‍යාකරණ දෝෂ හඳුනාගැනීමට AI භාවිත කළ හැකිය. නමුත් සම්පූර්ණ පැවරුම AI මඟින් සකස් කර එය තමන්ගේම නිර්මාණයක් ලෙස ඉදිරිපත් කිරීම අධ්‍යයන අවංකභාවය පිළිබඳ බරපතළ ගැටලුවක් ඇති කරයි. එවැනි අවස්ථාවක ශිෂ්‍යයා ලකුණු ලබාගත්තද, එම පැවරුම මඟින් ලබාගත යුතු දැනුම, විවේචනාත්මක චින්තනය සහ ලිවීමේ හැකියාව වර්ධනය නොවිය හැකිය. ඒ නිසා AI භාවිත කිරීම තහනම් කිරීම පමණක් නොව, එය කෙසේ වගකීමෙන් භාවිත කළ යුතුද යන්න සිසුන්ට ඉගැන්වීම වැදගත් වේ. විභාග සහ ඇගයීම් ක්‍රමවල වෙනස්කම් AI නිසා විශ්වවිද්‍යාල ඇගයීම් ක්‍රම නැවත සලකා බැලීමට සිදුවී තිබේ. සාම්ප්‍රදායිකව සිසුන්ගේ දැනුම මැනීමට essay, assignment, report, presentation සහ written examination වැනි ක්‍රම භාවිත කරයි. නමුත් අද Generative AI මඟින් ඉතා කෙටි කාලයකින් හොඳින් සකස් කළ ලිපියක් හෝ වාර්තාවක් නිර්මාණය කළ හැකිය. එබැවින් අනාගතයේදී සිසුවාගේ අවබෝධය වඩාත් සෘජුව මැනීමට වාචික ඉදිරිපත් කිරීම්, ප්‍රායෝගික ව්‍යාපෘති, viva, classroom discussions සහ project-based assessments වැනි ක්‍රම වැඩි වශයෙන් භාවිත කළ හැකිය. AI detector එකක් පමණක් භාවිත කර ශිෂ්‍යයෙකු AI භාවිත කළේද නැද්ද යන්න තීරණය කිරීමද ප්‍රමාණවත් නොවේ. ඒ වෙනුවට ශිෂ්‍යයාගේ ඉගෙනුම් ක්‍රියාවලිය, අදහස්, තර්ක කිරීමේ හැකියාව සහ අවබෝධය සලකා බැලීම වඩාත් වැදගත් වේ. විශ්වවිද්‍යාල පර්යේෂණ සඳහා AI AI විශ්වවිද්‍යාල පර්යේෂණ ක්ෂේත්‍රයටද විශාල බලපෑමක් ඇති කරයි. පර්යේෂකයන්ට පර්යේෂණ මාතෘකා සම්බන්ධයෙන් අදහස් සකස් කිරීම, විශාල තොරතුරු ප්‍රමාණයක් සංවිධානය කිරීම, භාෂා පරිවර්තනය, දත්ත විශ්ලේෂණයට සහාය වීම සහ ලේඛන සංස්කරණය වැනි කටයුතු සඳහා AI භාවිත කළ හැකිය. විශේෂයෙන් postgraduate students සහ පර්යේෂකයන් සඳහා මෙය කාලය ඉතිරි කරගැනීමට උපකාරී විය හැකිය. නමුත් AI විසින් ලබාදෙන සෑම තොරතුරක්ම නිවැරදි යැයි උපකල්පනය කිරීම භයානකය. AI මඟින් වැරදි තොරතුරු, වැරදි references හෝ නොපවතින පර්යේෂණ මූලාශ්‍ර පවා ලබාදිය හැකිය. එබැවින් AI භාවිත කරන පර්යේෂකයන් විශ්වාසදායක මූලාශ්‍ර මඟින් තොරතුරු සත්‍යාපනය කිරීම අනිවාර්යයෙන්ම කළ යුතුය. විශ්වවිද්‍යාල පාඨමාලා වෙනස් වීම AI හි වර්ධනය නිසා විශ්වවිද්‍යාල පාඨමාලාද අනාගතයට ගැළපෙන ආකාරයෙන් වෙනස් කළ යුතු වේ. ශ්‍රී ලංකාවේ ජාතික AI උපායමාර්ගය තුළ නව AI උපාධි පාඨමාලා හඳුන්වාදීම, පවතින පාඨමාලා යාවත්කාලීන කිරීම, postgraduate AI education පුළුල් කිරීම සහ විවිධ විෂය ක්ෂේත්‍රවල සිසුන් සඳහා මූලික AI දැනුම ලබාදීම පිළිබඳ යෝජනා ඇතුළත් වේ. AI දැනුම Computer Science හෝ Information Technology සිසුන්ට පමණක් අවශ්‍ය නොවේ. ව්‍යාපාර කළමනාකරණ සිසුන්ට AI-based decision making පිළිබඳ දැනුම අවශ්‍ය විය හැකිය. Marketing සිසුන්ට AI මඟින් පාරිභෝගික දත්ත විශ්ලේෂණය කිරීම පිළිබඳ අවබෝධයක් අවශ්‍ය විය හැකිය. ඉංජිනේරු සිසුන්ට intelligent systems සමඟ වැඩ කිරීමට සිදුවිය හැකිය. එමෙන්ම සමාජ විද්‍යාව, ආර්ථික විද්‍යාව, කෘෂිකර්මය, නීතිය සහ මාධ්‍ය වැනි ක්ෂේත්‍රවලද AI බලපෑම පිළිබඳ අවබෝධයක් අවශ්‍ය වේ. සිසුන්ට ඇතිවන නව රැකියා අවස්ථා AI අධ්‍යාපනය පුළුල් වීමත් සමඟ ශ්‍රී ලංකාවේ විශ්වවිද්‍යාල සිසුන්ට නව වෘත්තීය අවස්ථා ඇති විය හැකිය. Artificial Intelligence, Data Science, Machine Learning, Software Engineering, Cybersecurity සහ අනෙකුත් digital technology ක්ෂේත්‍රවල කුසලතා සඳහා අනාගතයේදී ඉල්ලුම වැඩි විය හැකිය. ශ්‍රී ලංකාවේ ජාතික AI උපායමාර්ගයේ අරමුණක් වන්නේ 2030 වන විට ශ්‍රී ලංකාව AI සඳහා කලාපීය මධ්‍යස්ථානයක් බවට පත් කිරීම සහ AI මඟින් රටේ ආර්ථික තරගකාරීත්වය ශක්තිමත් කිරීමයි. මේ නිසා විශ්වවිද්‍යාල සිසුන්ට තම ප්‍රධාන උපාධියට අමතරව AI සහ digital skills වර්ධනය කර ගැනීම වැදගත් වේ. කෙසේ වෙතත් සෑම සිසුවෙකුම AI engineer කෙනෙකු විය යුතු නැත. තමන් තෝරාගත් වෘත්තීය ක්ෂේත්‍රයට AI බලපාන ආකාරය අවබෝධ කරගෙන එය නිවැරදිව භාවිත කිරීමට හැකිවීමද ප්‍රමාණවත් වැදගත් කුසලතාවකි. ශ්‍රී ලංකාව මුහුණ දෙන ප්‍රධාන අභියෝග AI විශ්වවිද්‍යාල අධ්‍යාපනයට විශාල ප්‍රතිලාභ ලබාදිය හැකි වුවද, අභියෝග ගණනාවක්ද පවතී. 1. ඩිජිටල් පරතරය සියලුම විශ්වවිද්‍යාල සිසුන්ට එක සමාන අන්තර්ජාල පහසුකම්, laptops, smartphones හෝ paid AI services සඳහා ප්‍රවේශය නොමැත. ඒ නිසා AI මත අධ්‍යාපනය වැඩි වශයෙන් රඳා පැවතීම සමාජ හා ආර්ථික වශයෙන් අවාසිදායක සිසුන්ට තවත් බාධා ඇති කළ හැකිය. 2. අධ්‍යයන අවංකභාවය AI මඟින් සම්පූර්ණ assignment එකක් ලියාගැනීම, වෙනත් පුද්ගලයෙකුගේ හෝ AI එකක නිර්මාණයක් තමන්ගේම නිර්මාණයක් ලෙස ඉදිරිපත් කිරීම වැනි ක්‍රියා අධ්‍යයන අවංකභාවයට හානි කරයි. 3. වැරදි තොරතුරු AI මඟින් ලබාදෙන තොරතුරු සෑම විටම නිවැරදි නොවේ. එබැවින් සිසුන්ට fact-checking සහ source verification පිළිබඳ දැනුම අවශ්‍ය වේ. 4. පෞද්ගලිකත්වය සිසුන් හෝ පර්යේෂකයන් තමන්ගේ පෞද්ගලික තොරතුරු, පර්යේෂණ දත්ත හෝ රහස්‍ය ලේඛන AI platforms වෙත upload කිරීමෙන් privacy ගැටලු ඇතිවිය හැකිය. 5. ගුරුවරුන්ගේ පුහුණුව AI භාවිතය සාර්ථක කිරීමට සිසුන් පමණක් නොව lecturers සහ university staff ද AI පිළිබඳ නිසි පුහුණුවක් ලබාගත යුතුය. ශ්‍රී ලංකාවේ AI ප්‍රතිපත්ති සහ විශ්වවිද්‍යාල ශ්‍රී ලංකාව මේ වන විට විශ්වවිද්‍යාල අධ්‍යාපනය තුළ AI භාවිතය සඳහා වඩාත් ක්‍රමානුකූල ප්‍රතිපත්තිමය ප්‍රවේශයක් ගනිමින් සිටී. 2026 මැයි 8 වනදා රාජ්‍ය විශ්වවිද්‍යාල සඳහා AI Policy Framework එකක් හඳුන්වාදීමේ වැඩසටහනක් පැවැත්වුණු අතර, එය UGC සහ එක්සත් ජනපද තානාපති කාර්යාලයේ සහයෝගයෙන් ඉදිරියට ගෙන යන වැඩසටහනකි. එහි ප්‍රධාන අවධානය වන්නේ AI තාක්ෂණය වගකීමෙන්, ආචාරධර්මීයව සහ සියලු දෙනාට සාධාරණ ලෙස භාවිත කිරීමයි. මෙම ප්‍රවේශය වැදගත් වන්නේ AI යනු තාක්ෂණික ප්‍රශ්නයක් පමණක් නොවන බැවිනි. එය අධ්‍යාපනික, සමාජීය, ආචාරධර්මීය සහ පෞද්ගලිකත්වය සම්බන්ධ ප්‍රශ්නයක්ද වේ. 2026 ජූනි මාසයේදී UGC විසින් academics, students, researchers, university staff, industry professionals සහ වෙනත් පාර්ශ්වයන්ගෙන් AI Policy Framework ක්‍රියාත්මක කිරීම පිළිබඳ අදහස් ලබාගැනීමටද කටයුතු කර ඇත. AI යුගයේ විශ්වවිද්‍යාල කථිකාචාර්යවරයාගේ භූමිකාව AI නිසා university lecturers අදාළ නොවන බව සිතීම වැරදිය. ඒ වෙනුවට lecturer ගේ භූමිකාව වෙනස් විය හැකිය. AI මඟින් මූලික තොරතුරු ලබාදිය හැකි වුවද, සිසුවෙකුගේ විවේචනාත්මක චින්තනය වර්ධනය කිරීම, නිවැරදි ප්‍රශ්න ඇසීමට ඉගැන්වීම, තොරතුරු විශ්ලේෂණය කිරීම, සාක්ෂි මත තීරණ ගැනීම සහ ආචාරධර්මීය තීරණ ගැනීම සඳහා මිනිස් මඟපෙන්වීම තවමත් අත්‍යවශ්‍ය වේ. අනාගත විශ්වවිද්‍යාල අධ්‍යාපනයේදී lecturer කෙනෙකුගේ වටිනාකම තොරතුරු කියාදීමෙන් පමණක් තීරණය නොවනු ඇත. සිසුන්ට සිතීමට, ප්‍රශ්න කිරීමට සහ නිවැරදි තීරණ ගැනීමට මඟපෙන්වීම ඔහුගේ හෝ ඇයගේ වැදගත්ම භූමිකාවක් වනු ඇත. අනාගතයට සූදානම් AI විශ්වවිද්‍යාලයක් ශ්‍රී ලංකාවේ විශ්වවිද්‍යාල AI තාක්ෂණය සාර්ථකව භාවිත කිරීමට නම් කරුණු කිහිපයක් පිළිබඳ අවධානය යොමු කළ යුතුය. පළමුව, AI literacy සියලුම විෂය ක්ෂේත්‍රවලට හඳුන්වා දිය යුතුය. දෙවනුව, lecturers සහ university staff සඳහා AI training programmes ක්‍රියාත්මක කළ යුතුය. තෙවනුව, assignments, examinations සහ research සඳහා AI භාවිත කළ හැකි සහ නොහැකි අවස්ථා පිළිබඳ පැහැදිලි මාර්ගෝපදේශ ලබාදිය යුතුය. සිව්වනුව, සියලුම සිසුන්ට සාධාරණ තාක්ෂණික ප්‍රවේශයක් ලබාදීමට විශ්වවිද්‍යාල කටයුතු කළ යුතුය. පස්වනුව, විශ්වවිද්‍යාල, රජය, කර්මාන්ත සහ පර්යේෂණ ආයතන අතර සහයෝගීතාව වැඩි කළ යුතුය. වැදගත්ම කරුණ වන්නේ AI මිනිසා කේන්ද්‍ර කරගත් තාක්ෂණයක් ලෙස භාවිත කිරීමයි. තාක්ෂණය අධ්‍යාපනික අරමුණු පාලනය නොකළ යුතු අතර, අධ්‍යාපනය වඩාත් කාර්යක්ෂම හා ගුණාත්මක කිරීමට තාක්ෂණය උපකාර විය යුතුය. නිගමනය කෘත්‍රිම බුද්ධිය ශ්‍රී ලංකාවේ විශ්වවිද්‍යාල අධ්‍යාපනය වෙනස් කරමින් පවතින වැදගත් තාක්ෂණික බලවේගයකි. එය සිසුන් ඉගෙන ගන්නා ආකාරය, lecturers උගන්වන ආකාරය, පර්යේෂකයන් පර්යේෂණ කරන ආකාරය සහ විශ්වවිද්‍යාල සිසුන් ඇගයීමට ලක් කරන ආකාරය වෙනස් කරමින් සිටී. ශ්‍රී ලංකාවේ ජාතික AI උපායමාර්ගය තුළද උසස් අධ්‍යාපනය AI සමඟ සම්බන්ධ කිරීම සඳහා නව උපාධි, පාඨමාලා සංශෝධන, postgraduate education සහ සියලුම සිසුන් සඳහා AI literacy වැනි වැඩසටහන් යෝජනා කර ඇත. එහෙත් AI යනු assignment ලියාගැනීමට භාවිත කරන shortcut එකක් පමණක් නොවිය යුතුය. එය දැනුම සොයාගැනීමට, අදහස් ගොඩනැගීමට, ගැටලු විසඳීමට, පර්යේෂණයට සහ නව කුසලතා වර්ධනය කිරීමට භාවිත කළ හැකි මෙවලමක් විය යුතුය. ඉදිරියේදී ශ්‍රී ලංකාවේ විශ්වවිද්‍යාල අධ්‍යාපනයේ සාර්ථකත්වය තීරණය වන්නේ AI භාවිත කිරීම හෝ නොකිරීම මත පමණක් නොවේ. එය AI සහ මිනිස් බුද්ධිය අතර නිවැරදි සමබරතාවයක් ගොඩනගා ගැනීම මත රඳා පවතී. අනාගත විශ්වවිද්‍යාලය AI මත සම්පූර්ණයෙන් රඳා පවතින විශ්වවිද්‍යාලයක් නොවිය යුතුය. ඒ වෙනුවට AI නිවැරදිව භාවිත කළ හැකි, එහි සීමාවන් හඳුනාගත හැකි, තොරතුරු විවේචනාත්මකව විශ්ලේෂණය කළ හැකි සහ ස්වාධීනව සිතන උපාධිධාරීන් බිහිකරන විශ්වවිද්‍යාල පද්ධතියක් බවට පත්වීම ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රධාන අරමුණ විය යුතුය.