ශ්‍රී ලංකාවේ ඩෙංගු උණ: හේතු, රෝග ලක්ෂණ, වැළැක්වීම සහ නවතම සෞඛ්‍ය මාර්ගෝපදේශ

හැඳින්වීම ඩෙංගු උණ (Dengue Fever) යනු ශ්‍රී ලංකාව මුහුණ දෙන ප්‍රධාන මහජන සෞඛ්‍ය ගැටලුවක් වන වෛරස් රෝගයකි. ශ්‍රී ලංකාවේ උණුසුම් හා තෙත් දේශගුණය, වර්ෂා කාලවලදී ජලය රැස්වන ස්ථාන වැඩි වීම සහ නාගරීකරණය වැනි හේතු නිසා ඩෙංගු රෝගය වසර පුරාම වාර්තා වේ. ඩෙංගු රෝගය ප්‍රධාන වශයෙන් පැතිරෙන්නේ Aedes වර්ගයේ මදුරුවන් (විශේෂයෙන් Aedes aegypti සහ Aedes albopictus) දෂ්ට කිරීම මඟිනි. මෙම මදුරුවන් බොහෝවිට දවල් කාලයේ ක්‍රියාශීලී වන අතර නිවාස, පාසල්, කාර්යාල සහ පොදු ස්ථාන ආශ්‍රිතව එකතු වන පිරිසිදු ජලය තුළ බෝ වේ. ඩෙංගු ආසාදනය වූ බොහෝ පුද්ගලයන් සුළු රෝග ලක්ෂණ සහිතව සුවය ලබන නමුත්, සමහර අවස්ථාවලදී එය දරුණු ඩෙංගු (Severe Dengue) තත්ත්වයක් දක්වා වර්ධනය වී ජීවිතයට අවදානමක් ඇති කළ හැකිය. එබැවින් රෝග ලක්ෂණ හඳුනා ගැනීම, කාලෝචිත වෛද්‍ය ප්‍රතිකාර ලබා ගැනීම සහ මදුරු බෝවීම වැළැක්වීම ඉතා වැදගත් වේ. ඩෙංගු උණ යනු කුමක්ද? ඩෙංගු උණ යනු ඩෙංගු වෛරසය මඟින් ඇතිවන මදුරුවන් හරහා පැතිරෙන බෝවන රෝගයකි. ඩෙංගු වෛරසයට ප්‍රධාන වශයෙන් වර්ග හතරක් ඇත. DENV-1 DENV-2 DENV-3 DENV-4 එක් වර්ගයක ඩෙංගු වෛරසයක් ආසාදනය වීමෙන් පසුව එම වර්ගයට යම් ප්‍රතිශක්තියක් ලැබුණද, වෙනත් වර්ගයක වෛරසයක් ආසාදනය වීමේ අවදානම පවතී. ඩෙංගු රෝගය පැතිරෙන්නේ: මදුරුවෙකු ආසාදිත පුද්ගලයෙකු දෂ්ට කිරීමෙන් වෛරසය ලබා ගැනීම. එම මදුරුවා වෙනත් පුද්ගලයෙකු දෂ්ට කිරීමෙන් වෛරසය පැතිරීම. යන ක්‍රියාවලියෙනි. ශ්‍රී ලංකාවේ ඩෙංගු තත්ත්වය ශ්‍රී ලංකාවේ ඩෙංගු රෝගය වසර ගණනාවක් පුරා වාර්තා වන අතර, විශේෂයෙන් වැසි සමයෙන් පසුව රෝගීන්ගේ සංඛ්‍යාව ඉහළ යා හැකිය. වැසි කාලවලදී: ජලය රැස්වන ස්ථාන වැඩි වේ. මදුරු බෝවීම වේගවත් වේ. ඩෙංගු පැතිරීමේ අවදානම වැඩි වේ. නාගරික ප්‍රදේශවල ජනගහනය වැඩි වීම, අපද්‍රව්‍ය නිසි ලෙස බැහැර නොකිරීම සහ ජලය එකතු වන ස්ථාන පාලනය නොකිරීම නිසා ඩෙංගු පැතිරීමේ අවදානම වැඩි වේ. ඩෙංගු පාලනය කිරීම සඳහා සෞඛ්‍ය අංශ විවිධ වැඩසටහන් ක්‍රියාත්මක කළද, ජනතාවගේ සහභාගීත්වය නොමැතිව සාර්ථක පාලනයක් ලබා ගැනීම අපහසුය. ශ්‍රී ලංකාවේ ඩෙංගු ඇතිවීමට ප්‍රධාන හේතු 1. මදුරු බෝවන ස්ථාන වැඩි වීම ඩෙංගු පැතිරීමට ප්‍රධාන හේතුව වන්නේ Aedes මදුරුවන් බෝවන ස්ථාන ඇති වීමයි. සාමාන්‍යයෙන් මදුරුවන් බෝ විය හැකි ස්ථාන: පැරණි ටයර් ප්ලාස්ටික් බෝතල් පොල් කටු මල් පෝච්චි ජල ටැංකි වැසි ජලය එකතු වන බඳුන් අවහිර වූ කාණු ඉදිකිරීම් ස්ථාන වැනි ස්ථාන වේ. කුඩා ජල ප්‍රමාණයකින් පවා මදුරුවන් බෝ විය හැකි බැවින් නිවස අවට පිරිසිදු කිරීම ඉතා වැදගත් වේ. 2. දේශගුණික තත්ත්වයන් ශ්‍රී ලංකාවේ උණුසුම් හා තෙත් දේශගුණය මදුරු බෝවීමට සුදුසු පරිසරයක් සපයයි. වැසි කාලවලදී: ජලය එකතු වීම වැඩි වේ. මදුරු ගහනය වැඩි වේ. ඩෙංගු රෝග අවදානම ඉහළ යයි. දේශගුණික වෙනස්කම් සහ උෂ්ණත්ව වෙනස්වීම්ද මදුරු ව්‍යාප්තියට බලපෑම් කළ හැකිය. 3. නාගරීකරණය සහ ජනගහන වර්ධනය නගර ප්‍රදේශවල ඩෙංගු පැතිරීම සඳහා හේතු වන්නේ: නිසි අපද්‍රව්‍ය කළමනාකරණයක් නොමැති වීම. ජලය රැස්වන ස්ථාන පාලනය නොකිරීම. ගොඩනැගිලි ආශ්‍රිත ජල එකතු වීම. ජනගහන ඝනත්වය වැඩි වීම. ය. 4. ජනතා සහභාගීත්වය අඩු වීම ඩෙංගු පාලනය කිරීම රජයේ ආයතනවල පමණක් වගකීමක් නොවේ. ජනතාව: නිවස අවට පිරිසිදු නොකිරීම. ජලය රැස්වන ස්ථාන ඉවත් නොකිරීම. අපද්‍රව්‍ය නිසි ලෙස බැහැර නොකිරීම. නිසා මදුරු බෝවීම වැඩි වේ. ඩෙංගු උණේ රෝග ලක්ෂණ ඩෙංගු වෛරසය ආසාදනය වීමෙන් දින 4-10 අතර කාලයකදී සාමාන්‍යයෙන් රෝග ලක්ෂණ පෙන්විය හැකිය. ප්‍රධාන රෝග ලක්ෂණ: 1. අධික උණ ඩෙංගු රෝගයේ ප්‍රධාන ලක්ෂණයක් වන්නේ හදිසි අධික උණයි. ඒ සමඟ: ශරීර අපහසුතාව දුර්වලතාව සීතල හැඟීම ඇති විය හැකිය. 2. දැඩි හිසරදය බොහෝ රෝගීන්ට: දැඩි හිසරදය ඇස් පිටුපස වේදනාව දැනිය හැකිය. 3. මාංශ පේශී සහ සන්ධි වේදනාව ඩෙංගු රෝගයේදී: ඇඟපත වේදනාව සන්ධි වේදනාව මාංශ පේශී වේදනාව දක්නට ලැබේ. 4. ඔක්කාරය සහ වමනය සමහර රෝගීන්ට: ආහාර රුචිය අඩු වීම ඔක්කාරය වමනය ඇති විය හැකිය. 5. සමේ රතු පැහැති ලප උණ ආරම්භ වී දින කිහිපයකට පසුව සමේ රතු පැහැති ලප ඇති විය හැකිය. 6. අධික දුර්වලතාව ඩෙංගු සුව වූ පසුවද සති කිහිපයක් දක්වා දුර්වලතාව දැනිය හැකිය. දරුණු ඩෙංගු රෝගයේ අනතුරු ඇඟවීමේ ලක්ෂණ පහත ලක්ෂණ ඇති වුවහොත් වහාම වෛද්‍ය උපදෙස් ලබාගත යුතුය. දැඩි උදර වේදනාව දිගටම පවතින වමනය නාසයෙන් හෝ විදුරුමස්වලින් ලේ ගැලීම මුත්‍රා හෝ මල සමඟ ලේ පිටවීම හුස්ම ගැනීමේ අපහසුතාව අධික දුර්වලතාව නොසන්සුන් බව සම සීතල වීම උණ අඩුවීම සුව වීමේ ලකුණක් ලෙස පමණක් නොසලකන්න. සමහර විට දරුණු තත්ත්වයන් උණ අඩුවන අවස්ථාවේදී ආරම්භ විය හැකිය. ඩෙංගු සඳහා ප්‍රතිකාර ඩෙංගු වෛරසය විනාශ කරන විශේෂ ඖෂධයක් දැනට නොමැත. ප්‍රතිකාරයේ ප්‍රධාන අරමුණ වන්නේ: රෝග ලක්ෂණ පාලනය කිරීම. ශරීරයේ ජල මට්ටම පවත්වා ගැනීම. දරුණු තත්ත්වයන් වැළැක්වීම. ය. වැදගත් උපදෙස්: ප්‍රමාණවත් දියර පානය කරන්න ජලය ජීවනී වැනි දියර සුප් වෙනත් සෞඛ්‍ය සම්පන්න දියර පානය කිරීම වැදගත් වේ. නිවැරදි ඖෂධ භාවිතා කරන්න උණ සහ වේදනාව සඳහා සාමාන්‍යයෙන් Paracetamol භාවිතා කරයි. නමුත්: Aspirin Ibuprofen වැනි ඖෂධ වෛද්‍ය උපදෙස් නොමැතිව භාවිතා නොකළ යුතුය. ඩෙංගු වැළැක්වීමේ ක්‍රම 1. මදුරු බෝවන ස්ථාන ඉවත් කරන්න සතියකට අවම වශයෙන් එක් වරක්: ගෙවත්ත වහල ජල ටැංකි මල් පෝච්චි පරීක්ෂා කරන්න. 2. ජල භාජන වසා තබන්න ජලය ගබඩා කරන: ටැංකි බඳුන් බාල්දි හොඳින් වසා තබන්න. 3. අපද්‍රව්‍ය නිසි ලෙස බැහැර කරන්න පහත දෑ ඉවත් කරන්න: පැරණි ටයර් බෝතල් ටින් ප්ලාස්ටික් බඳුන් 4. මදුරු දෂ්ටනයෙන් ආරක්ෂා වන්න දිගු ඇඳුම් අඳින්න. මදුරු විකර්ෂක භාවිතා කරන්න. ජනෙල් ආරක්ෂණ දැල් භාවිතා කරන්න. නවතම ඩෙංගු සෞඛ්‍ය මාර්ගෝපදේශ රෝග ලක්ෂණ ඇති විට ඉක්මනින් වෛද්‍ය උපදෙස් ලබාගන්න උණ දිගටම පවතින විට හෝ ඩෙංගු සැකයක් ඇති විට වෛද්‍යවරයෙකු හමුවීම වැදගත් වේ. ස්වයං ඖෂධ භාවිතයෙන් වළකින්න වැරදි ඖෂධ භාවිතය සංකූලතා ඇති කළ හැකිය. ශරීරයේ ජල මට්ටම පවත්වා ගන්න දියර ප්‍රමාණවත් ලෙස ලබා ගැනීම ඉතා වැදගත් වේ. පරිසර පිරිසිදුකම පවත්වා ගන්න ඩෙංගු පාලනය සඳහා පරිසර පිරිසිදු කිරීම ඉතාමත් වැදගත් ක්‍රමයකි. පාසල් සහ සේවා ස්ථානවල ඩෙංගු වැළැක්වීම පාසල් සහ කාර්යාල: පරිසරය පිරිසිදුව තබා ගැනීම. ජලය එකතු වන ස්ථාන පරීක්ෂා කිරීම. ජනතාව දැනුවත් කිරීම. මදුරු බෝවන ස්ථාන ඉවත් කිරීම. සිදු කළ යුතුය. නිගමනය ඩෙංගු උණ ශ්‍රී ලංකාවේ තවමත් වැදගත් සෞඛ්‍ය ගැටලුවක් වුවද, නිවැරදි පියවර ගැනීමෙන් එය බොහෝ දුරට පාලනය කළ හැකිය. මදුරු බෝවන ස්ථාන ඉවත් කිරීම, පරිසරය පිරිසිදුව තබා ගැනීම, රෝග ලක්ෂණ හඳුනා ගැනීම සහ නිසි වේලාවට වෛද්‍ය ප්‍රතිකාර ලබා ගැනීම ඩෙංගු පාලනයේ ප්‍රධාන ක්‍රම වේ. ඩෙංගු වැළැක්වීම රජයේ හෝ සෞඛ්‍ය අංශවල පමණක් වගකීමක් නොව, සෑම පුරවැසියෙකුගේම වගකීමකි. අප සැමගේ එකමුතුවෙන්, දැනුවත්භාවයෙන් සහ පරිසර පිරිසිදුකමෙන් ශ්‍රී ලංකාව ඩෙංගු අවදානමෙන් ආරක්ෂා කළ හැකිය.